--- title: "Kotlová i zaginiona osada Jezerné | Vsetínské vrchy" description: "Kotlová to szczyt w górach Vsetínské vrchy. W siodłach pod nim leżała osada Jezerné; historia javořiny, noclegowni i zalesionych pastwisk." url: "https://zpusteven.cz/pl/kotlova" lang: "pl" latitude: 49.4039065 longitude: 18.2779627 --- ![Widok z lotu ptaka na drewnianą chałupę z dachem dwuspadowym pośrodku trawiastej polany, wokoło las świerkowy, w zbocze za chałupą wspina się wydeptana droga](https://d.zpusteven.cz/place/kotlova/1280/DJI_0020.avif) Szczyt gór Vsetínské vrchy • Horní Bečva i Velké Karlovice • 870 m n.p.m. # Kotlová z zaginioną osadą Jezerné Z osady, która stała tu trzysta lat, zostały dwie chałupy. Resztę pochłonął las. - **Szczyt:** 870 m, zalesiony - **Javořina Jezerné:** 135 hektarów - **Spółdzielnia pasterska:** 1928–1941 (13 lat) - **Koniec osady:** rok 1962 ## Góra, pod którą stała cała osada Kotlová to najmniej rzucający się w oczy punkt całego [szlaku grzbietowego między górą Soláň a Třeštíkiem](https://zpusteven.cz/turystyka/hrebenovka-solan-benesky-trestik): szczyt jest zarośnięty lasem i **widoku z niego nie ma żadnego**. Pod Kotlovą od końca XVII wieku stała górska osada **Jezerné**. Zaczynał jako javořina, wyrosły na nim **trzy gospodarstwa**, a w jednym z nich mieściła się potem kolejno spółdzielnia pasterska i turystyczna noclegownia. Właśnie ją w **1962 roku** zburzono, a pastwiska wokół zalesiono; **dwie chałupy w siodle stoją do dziś**. ![Wydeptana leśna droga w cieniu dorosłych drzew, wzdłuż niej drewniane ogrodzenie z cienkich pni, po prawej trawiasta łąka, a w tle ciemna drewniana chałupa](https://d.zpusteven.cz/place/kotlova/1280/IMG_9380.avif) Chałupa w siodle Pod Kotlovou. Drewniane ogrodzenie wzdłuż niej przypomina, do czego łąki tu od zawsze służyły - do wypasu. Po co tu iść ### Dwie chałupy, które z osady zostały Z trzech gospodarstw, które tu stały, zostały w siodle pod szczytem **dwa**. W jednym z nich da się dziś **w sezonie coś zjeść** - to ostatnie echo czasów, kiedy działała tu chata turystyczna. Kiedy przyjechać ### Cały rok, zimą po trasie narciarskiej Latem chodzi się tu **czerwonym szlakiem grzbietowym** między górą Soláň a Beneškami. Zimą prowadzi tędy 50 km maszynowo przygotowywanej trasy **Beskydskiej Hornovsackiej magistrály**. Czego nie pominąć ### Łąk przed szczytem Widoki dają **łąki grzbietowe między Beneškami a Kotlovą** - na jedną stronę Jaworniki, na drugą najwyższe beskidzkie szczyty. Z samego szczytu widoku nie ma. ![Front ciemnej drewnianej chałupy pod koroną dorosłego drzewa, przed nią niski podcień z ławami, a na łące drewniane stoły](https://d.zpusteven.cz/place/kotlova/1280/IMG_9382.avif) ![Detal podcienia chałupy: tabliczki na drewnianej ścianie, pelargonie w skrzynkach pod oknami i ława na deskowym tarasie](https://d.zpusteven.cz/place/kotlova/1280/IMG_9387.avif) ![Widok przez trawiastą łąkę ku chałupie, na pierwszym planie drewniane stoły z ławami i złożone parasole](https://d.zpusteven.cz/place/kotlova/1280/IMG_9396.avif) ## Historia osady Jezerné Trzysta lat się tu pasło, gospodarowało i w końcu nawet nocowało. Potem przyszło zalesienie. 1700: javořina ### Dziedzictwo, które postawiło trzy chałupy Pod koniec XVII wieku zwierzchność dworska przestała tolerować wolne pasterstwo górskie. Wypas owiec po grzbietach zastąpiły **ogrodzone pastwiska - javořiny**, każda z jasnym zasięgiem i dzierżawcą. Javořina **Jezerné** należała na grzbiecie gór Vsetínské vrchy do najstarszych, które zwierzchność sprzedała poddanym w dziedziczną dzierżawę. Mierzyła **135 hektarów** i leżała po obu stronach grzbietu - od zboczy nad wsią Horní Bečva przez Kotlovą w dół w stronę Velkých Karlovic. Nazwę dostała od jeziora w zamknięciu karlowickiej doliny, tak samo jak i sama dolina. Całą javořinę zwierzchność w **1700 roku** nadała **za 30 złotych reńskich** Jakubowi Závorkovi z Dolní Bečvy. Pasły się tu głównie owce, krowy tylko wyjątkowo. Jezioro podobno wykopały diabły, żeby miały skąd brać wodę do swojego młyna na grzbiecie góry [Radhošť](https://zpusteven.cz/pl/radhost). Rysy na tutejszych głazach są według opowieści śladami ich pazurów i łańcuchów - i ten sam motyw ma też nazwa góry [Čertův mlýn](https://zpusteven.cz/pl/certuv-mlyn). Jezioro bywało dużo większe niż dziś i rodziły się w nim smoki. Chodziło się do niego z obawami: nikt nie wiedział, co rusza się pod taflą. Aż jednemu tutejszemu chałupnikowi zjawił się czarnoksiężnik. Obiecał mu niezmierne bogactwo, jeśli pomoże mu zwabić z jeziora dwa smoki - a kiedy się to udało, odleciał z nimi nie wiadomo dokąd. Tę wersję zapisał ze zbiorów B. M. Kuldy Karel Jaromír Erben i w 1865 roku wydał ją w tomie Sto prostonárodních pohádek a pověstí slovanských. Przetworzenie motywów ludowych. Dzierżawa dziedziczyła się dalej, a z nią dzieliła się i javořina: trzy czwarte przypadły jednej rodzinie, ćwierć drugiej. Każda postawiła na swojej części własne gospodarstwo, i tak stały tu kiedyś **przed 1825 rokiem** dwa gospodarstwa na pasekach, każde w innym siodle. Starsze z nich nazywano **Stará Kotlová** i stało na północ od szczytu, drugie wyrosło wprost na grzbiecie w **siodle Pod Kotlovou**. Do tego drugiego doszedł po 1921 roku jeszcze trzeci budynek. 1928–1941: Domovina ### Czego jeden gospodarz nie udźwignie, poradzi sobie czterdziestu Tymczasem minęło sto lat. Javořina zostawała w prywatnych rękach i kilka razy zmieniła właściciela - aż w górach pojawił się nowy sposób gospodarowania. **Drobny gospodarz sam nie kupi rozpłodnika, wagi bydlęcej ani nawozu. We czterdziestu to się udaje.** **12 stycznia 1928 roku** w karczmie Čeňka Maliny we wsi Horní Bečva zeszło się dwadzieścia dziewięć osób i założyło **Pastevní družstvo Domovina**. Cel był praktyczny: urządzić i utrzymywać pastwiska dla bydła członków i nieczłonków, kupić rozpłodniki, wagę bydlęcą, ziarno siewne i nawozy. Członków przy założeniu było **czterdziestu sześciu**. Jeszcze tego samego roku spółdzielnia kupiła na licytacji **Starą Kotlovą** i od wiosny na niej pasła. **Ekonomicznie to jednak nie wyszło**: członkowie nie płacili za wypas ani za pobrane produkty, a długi urosły tak, że spółdzielnia po sezonie przestała im wydawać bydło, dopóki nie zapłacą. W **1937 roku** sama nie miała już z czego płacić odsetek - **Spořitelna města Rožnova** przeprowadziła na jej majątek licytację egzekucyjną. Na licytacji wszystko sama kupiła. - **członków przy założeniu:** 46 - **za sztukę bydła i sezon:** 150 Kč - **jak długo wytrzymała:** 13 lat #### To nie był miejscowy pech Krach nowojorskiej giełdy w październiku 1929 roku dosięgnął i pastwiska nad wsią Horní Bečva. Do Czechosłowacji kryzys dotarł wolniej niż gdzie indziej w Europie, za to trwał dłużej - szczyt osiągnął dopiero w 1934 roku, kiedy zdewaluowano koronę. Najpierw uderzył w rolnictwo, które żywiło wtedy większość mieszkańców: ceny produktów rolnych gwałtownie spadły, a gospodarzom rosły długi. Spółdzielnia nie miała potem od kogo ściągać - jej członkowie sami nie mieli z czego płacić. Spółdzielczość pasterska celowała w dodatku głównie w ubogie regiony górskie, gdzie było najmniej z czego brać: małe spółdzielnie Domoviny znikały w całej Czechosłowacji i większość nie przetrwała okupacji. 1881–1957: turyści ### Kiedy z chałupy na pasece stała się noclegownia Turyści chodzili tu dawno przed stowarzyszeniami. Na wakacjach **1881 roku** wynajął we wsi Horní Bečva przewodnika poeta **Svatopluk Čech** i kazał się przez Jezerné przeprowadzić do Karlovic; z drogi wyciągnął felieton **„Dvě chalupy moravské”**, który trzy lata później ukazał się w książce. Pół wieku później turystykę w regionie ciągnął **rožnovski oddział Klubu čs. turistů**. Od **1928 roku** szybko przybywało mu członków - z 89 na koniec 1929 roku na ponad 290 kilka lat później - i celowo budował w Beskidach sieć **punktów oparcia**, gdzie dało się zjeść i przenocować. Spółdzielnia potrzebowała przychodu, turyści dachu. Spotkało się to w **Starej Kotlovej**: od lata **1929 roku** oddział prowadził w niej **awaryjną chatę turystyczną**, rok później doszła noclegownia i stopniowo **piętnaście łóżek**. Wyposażenie było prymitywne, ale miejsce pasowało - **skrzyżowanie tras pośrodku najładniejszego odcinka grzbietu między górą Soláň a Třeštíkiem**. W **1940 roku** gospoda przeniosła się do sąsiedniego, młodszego gospodarstwa i wytrzymała tam aż do **likwidacji prywatnych rzemiosł w 1957 roku**. Dziś odnowił ją w tej samej chałupie obecny właściciel. ![Widok ogólny z łąki na chałupę z ciemnym drewnianym frontem, białą otynkowaną dobudówką i kamiennym kominem, wokół dorosłe drzewa](https://d.zpusteven.cz/place/kotlova/1280/IMG_9392.avif) Zachowana chałupa w siodle Pod Kotlovou. W sezonie wydaje się z niej posiłki - nawiązuje tak do gospody, która skończyła się tu w 1957 roku. 1949–1962: koniec ### Starą Kotlovą zburzono, pastwiska zalesiono Po upadku spółdzielni nie miał kto paść. Gospodarstwo przeszło przez ręce kilku właścicieli, aż w **1949 roku** przejęła je ze wszystkimi gruntami **gmina Horní Bečva**. W **1962 roku** gospodarstwo Stará Kotlová zrównano z ziemią - **chałupę, owczarnię i stodołę**. Północne siodło, gdzie stała, zalesiono. Skąd góra ma nazwę ## Dwa wyjaśnienia, żadnej pewności Pochodzenie nazwy Kotlová w źródłach się rozchodzi. Żadne z wyjaśnień nie jest poparty dokumentem - oba to rozważania językowe, tylko opierają się na czym innym. ### Od kształtu zboczy Strome stoki góry rozcięły w głąb górne biegi potoków Hluboký, Bučkový i Jezerní. Powstałe zagłębienia mogły przypominać kotły. Studium archiwalne K. J. Maliny (kjmalina.cz) ### Od wypróchniałych drzew Drugie wyjaśnienie wywodzi nazwę od mnóstwa starych „wykotlanych” drzew z dziuplami, które według tablicy informacyjnej w siodle tu rosły. Tablica informacyjna w siodle Kalendarium ## Od ogrodzonego pastwiska do zalesionego szczytu 1. koniec XVII w. ### Zwierzchność ogradza pastwiska Administracja dworska przestała tolerować wolne pasterstwo górskie i zastąpiła je **javořinami** - ogrodzonymi pastwiskami z wyznaczonym dzierżawcą. Jezerné należy do najstarszych z nich. 2. 1700 ### Javořina idzie w dziedziczną dzierżawę Zwierzchność nadaje całą javořinę o **135 hektarach** za **30 złotych reńskich** Jakubowi Závorkovi z Dolní Bečvy. 3. przed 1825 ### Z pastwiska staje się osada Posiadanie javořiny podzieliło się między dziedziców i **każda rodzina postawiła na swojej części własne gospodarstwo** - każde w innym siodle. Na północ od szczytu stoi **Stará Kotlová**, na samym grzbiecie drugie gospodarstwo; po 1921 roku dojdzie do niego trzeci budynek. 4. 12. 1. 1928 ### Powstaje Domovina W karczmie we wsi Horní Bečva zakłada **29 osób Pastevní družstvo Domovina**; jeszcze tego samego roku kupuje na licytacji gospodarstwo w osadzie Jezerné. 5. 1930 ### Noclegownia turystyczna Rožnovski oddział **Klubu čs. turistů** urządza w chałupie noclegownię z **sześcioma łóżkami**; rok później dojdzie uporządkowana droga doliną potoku Hluboké. 6. 1932 ### Piwo na grzbiecie Do noclegu dochodzi **gastronomia** - piwo, oranżada i zimne dania. Łóżek stopniowo przybywa do **piętnastu**. 7. 1937 ### Licytacja egzekucyjna Spółdzielnia nie spłaca odsetek od długów. **Spořitelna města Rožnova** przeprowadza na jej majątek licytację egzekucyjną i sama go kupuje. 8. sierpień 1941 ### Koniec spółdzielni Nadzwyczajne walne zgromadzenie zatwierdza sprawozdanie ze stratą **14 750 Kč** i wykreślenie spółdzielni z rejestru handlowego. 9. 1949 ### Grunty gminie Gospodarstwo ze wszystkimi gruntami przechodzi na własność **gminy Horní Bečva**. 10. 1962 ### Stará Kotlová znika Najstarsze gospodarstwo zostaje zrównane z ziemią razem z **owczarnią i stodołą**, a północne siodło, gdzie stało, zostaje zalesione. Z trzech gospodarstw zostają **dwa**. 11. dziś ### Szlak grzbietowy i dwie chałupy Przez zalesiony szczyt prowadzi **czerwony szlak grzbietowy**; w siodle stoją ostatnie dwa gospodarstwa osady Jezerné, a w sezonie z jednego bywa otwarte okienko z jedzeniem. Wizyta ## Kotlovą raczej się przechodzi, niż odwiedza Szczyt nie ma punktu widokowego ani tablicy - sens ma jako część grzbietowej wędrówki. Najładniejszy odcinek jest między Beneškami a Kotlovą, zatrzymać się można w siodle pod szczytem. ### Gdzie to dokładnie jest #### Na grzbiecie gór Vsetínské vrchy między górą Soláň a Beneškami Szczyt Kotlovej (**870 m**) leży na **granicy terenów wsi Horní Bečva i Velké Karlovice**. Szczyt jest zalesiony i bez widoku; czerwony szlak prowadzi przez niego. Mniej więcej **700 metrów na zachód** droga opada w **siodło Pod Kotlovou**, do drogowskazu i tablicy informacyjnej - tam stoją obie zachowane chałupy osady Jezerné. ##### Otevřít v mapách [Mapy.com](https://mapy.com/pl/zakladni?x=18.2779627&y=49.4039065&z=17&source=coor&id=18.2779627,49.4039065) · [Google Maps](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=49.4039065,18.2779627) Pinezka wskazuje siodło z chałupami. ##### Inne miejsca w okolicy [Benešky](https://zpusteven.cz/pl/benesky) · [Čarták](https://zpusteven.cz/pl/cartak) · [Zbiornik Horní Bečva](https://zpusteven.cz/zapora-horni-becva) · [Punkty widokowe nad kamieniołomem](https://zpusteven.cz/widoki-nad-kamieniolomem) · [Šorštýn](https://zpusteven.cz/pl/sorstyn) · [Kudlačena](https://zpusteven.cz/pl/kudlacena) · [Pod Juráškou](https://zpusteven.cz/pl/pod-juraskou) · [Poskla](https://zpusteven.cz/pl/poskla) Mapa okolicy ### Jak tu dotrzeć Najwygodniej przyjść **czerwonym szlakiem grzbietowym od góry Soláň** - przy [Čartáku](https://zpusteven.cz/pl/cartak) jest przystanek **Hutisko-Solanec, Čarták, Sedlo**, a grzbiet stąd dalej prawie się nie wznosi. Od wschodu idzie się tym samym szlakiem od [rozdroża Benešky](https://zpusteven.cz/pl/benesky) mniej więcej dwa kilometry. 1. 1 #### Horní Bečva, drogowskaz przy zaporze start • 545 m n.p.m. Warto zostawić auto na dole i znaleźć zielony szlak. W górę nie prowadzi żadna droga - przy zaporze jest przystanek **Horní Bečva, přehrada**. 2. 2 #### Podejście zielonym szlakiem ~3,5 km • podejście 275 m Stałe wznoszenie lasem z doliny na grzbiet. To najkrótsza droga w górę, za to najstromsza - trzeba liczyć półtorej godziny. 3. #### Siodło Pod Kotlovou cel • 820 m • to tutaj Zielony szlak tu się kończy. Stoją tutaj **obie zachowane chałupy osady Jezerné**, a w sezonie z jednej bywa otwarte okienko z jedzeniem. 4. ↓ #### Dokąd dalej: szczyt Kotlovej 700 m czerwonym szlakiem na wschód Szczyt jest zalesiony i bez widoku - widoki dają łąki przed nim, nie sam szczyt. [Cała trasa: Z Horní Bečvy na Kotlovą](https://zpusteven.cz/turystyka/horni-becva-kotlova) Z dołu jest wyraźnie trudniej - zielony szlak od zapory wznosi się do siodła o **275 metrów**. Gmina Prostřední Bečva opisuje jeszcze własny wariant dojścia przez część wsi Adámky, ale nie zaznaczono go na mapie. ### Co warto wiedzieć przed wyjściem #### Szczyt bez widoku Sama Kotlová jest **zalesiona i bez widoku**. Widoki dają łąki na grzbiecie **przed szczytem** - na Jaworniki i na najwyższe beskidzkie góry. #### Najłatwiej grzbietem Od **góry Soláň** to łagodny marsz grzbietem. Podejście **z Prostřední Bečvy zielonym szlakiem** jest przez przewyższenie wyraźnie trudniejsze - trzeba liczyć się ze stromym podejściem leśną ścieżką. #### Informacje dopiero w siodle Na szczycie nie ma nic. **Drogowskaz i tablica informacyjna** stoją dopiero w siodle około 700 metrów na zachód - można tam też usiąść. #### Najbliższe zaplecze **Okienko z jedzeniem** przy chałupie w siodle bywa otwarte tylko w sezonie. Publicznych toalet na grzbiecie nie ma. #### Chałupy są prywatne Budynki w siodle są **zamieszkane i prywatne**. Łąka wokół nich nie jest publicznym polem biwakowym - warto przejść i zostawić ludziom spokój. Na závěr ## Doplňující info a test znalostí ### Rychlá rekapitulace **Jak wysoka jest Kotlová i czy jest z niej widok?** Szczyt ma 870 metrów nad poziomem morza. Widoku z niego nie ma - jest zalesiony. Widoki dają łąki grzbietowe przed szczytem. **Czym było Jezerné?** Górską osadą w siodłach pod Kotlovą. Powstał na javořinie tej samej nazwy - ogrodzonym górskim pastwisku - i tworzyły go gospodarstwa na pasekach. Jeszcze w 1930 roku topografia Republiki Czechosłowackiej prowadziła go jako osadę we wsi Horní Bečva. W 1962 roku zburzono ostatni budynek spółdzielczy, a pastwiska zalesiono. **Czy to to samo Jezerné co dolina we wsi Velké Karlovice?** Nie, ale są ze sobą powiązane. Oba mają nazwę od jeziora w zamknięciu karlowickiej doliny. Osada Jezerné stała na górze, na grzbiecie, w siodłach pod Kotlovą, i zanikł; dolina Jezerné leży w dole po stronie karlowickiej i jest to dziś teren rekreacyjny. Javořina, z której osada powstała, sięgała przez grzbiet aż do tej doliny. **Dlaczego miejsce nazywa się dziś Kotlová, a nie Jezerné?** Bo Kotlová to nazwa góry, drogowskazu i siodła pod nim - Jezerné zniknęło z map razem z osadą. Przy tym i ówczesne nazwy gospodarstw odsyłały do góry: najstarsze z nich nazywano Stará Kotlová. **Co to jest javořina?** Ogrodzone górskie pastwisko. Kiedy zwierzchność pod koniec XVII wieku zaczęła regulować wolny wypas owiec w górach, skupiła go właśnie na tak wyznaczonych powierzchniach. Javořina Jezerné miała 135 hektarów, a w 1700 roku zwierzchność sprzedała ją w dziedziczną dzierżawę. **Dlaczego góra nazywa się Kotlová?** Pewności nie ma. Studium archiwalne wywodzi nazwę od kształtu stromych stoków z głęboko wciętymi potokami, które mogły przypominać kotły. Tablica informacyjna w siodle podaje drugie wyjaśnienie - od starych „wykotlanych” drzew z dziuplami. **Jak najłatwiej dostać się na Kotlovą?** Czerwonym szlakiem grzbietowym od góry Soláň, gdzie jest przystanek Hutisko-Solanec, Čarták, Sedlo - grzbiet stąd dalej prawie się nie wznosi. Od wschodu idzie się tym samym szlakiem od rozdroża Benešky jakieś dwa kilometry. Podejście z Prostřední Bečvy zielonym szlakiem jest przez przewyższenie wymagające. Dokąd dalej ## Krajobraz, który zrobiło gospodarowanie Łąki grzbietowe powstałe z wypasu są w Beskidach zwyczajne. Co łąka, to inna historia. [Benešky](https://zpusteven.cz/pl/benesky) - Łąki, które udało się uratować · Dwa kilometry grzbietem na wschód. Tamte pastwiska skończyłyby tak samo jak te w osadzie Jezerné - od 2003 roku znowu się je jednak kosi. · Přejít na stránku → [Čarták](https://zpusteven.cz/pl/cartak) - Zachodni koniec szlaku grzbietowego · Przełęcz pod górą Soláň z przystankiem Hutisko-Solanec, Čarták, Sedlo - stąd prowadzi najwygodniejsza droga na Kotlovą. · Přejít na stránku → [Kudlačena](https://zpusteven.cz/pl/kudlacena) - Kiedy przestaje się gospodarować · Łąka torfowa nad wsią Horní Bečva, którą niemal zabiło odwodnienie i koniec koszenia. Inne miejsce, ta sama historia. · Přejít na stránku → [Poskla](https://zpusteven.cz/pl/poskla) - Odcisk trzech sposobów gospodarowania · Pomnik przyrody, na którym do dziś widać różnicę między łąką koszoną, pastwiskiem i torfowiskiem. · Přejít na stránku → --- Źródło: [Kotlová i zaginiona osada Jezerné | Vsetínské vrchy](https://zpusteven.cz/pl/kotlova) - zPusteven.cz. Cytując, podaj link do strony.