---
title: "Stratenec (Ztracenec): Trzy krzyże w Jawornikach"
description: "Trzy krzyże na Stratencu w Jawornikach upamiętniają żołnierzy poległych w maju 1945 roku. Historia pomnika na czesko-słowackim grzbiecie i droga do niego."
url: "https://zpusteven.cz/pl/stratenec"
lang: "pl"
latitude: 49.315137
longitude: 18.334992
elevation: 1055
---

![Trójka betonowych krzyży na szczytowej polanie Stratenca, po lewej tablica informacyjna i ławka, w tle zalesione grzbiety ginące we mgle](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3192.avif)

Pomnik poległych • grzbiet Jaworników • 1 055 m n.p.m.

# Trzy krzyże na Stratencu

Trzy krzyże upamiętniają trzech poległych żołnierzy. Dwa nazwiska dopisano na pomniku dopiero po 77 latach.

- **Polegli tu:** 3 maja 1945
- **Pomnik stoi od:** 1969 roku
- **Nazwiska dopisane:** 8 maja 2022
- **Szczyt:** 1 055 m n.p.m.

## Pomnik parę kroków za granicą

Stratenec (po czesku Ztracenec) to płaski, odlesiony szczyt na [głównym grzbiecie Jaworników](https://zpusteven.cz/turystyka/hrebenovka-bumbalka-stratenec), kawałek za **granicą czesko-słowacką** po stronie słowackiej. Stoją na nim trzy betonowe krzyże, drewniana wieża widokowa, wiata i kilka ławek.

Krzyże upamiętniają tu trzech żołnierzy 1. czechosłowackiego korpusu armijnego, którzy polegli 3 maja 1945 roku przy przekraczaniu granicy. Dwaj z nich mieli na pomniku zamiast nazwiska słowo **„nieznany”** - aż do 2022 roku.

![Trzy krzyże z boku, po prawej drewniana wiata z ławką, za nimi zbocze opadające w zalesioną dolinę](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3172.avif)

Szczytowa polana jest mała: krzyże, wiata z ławką, tablica informacyjna i wieża widokowa. Dookoła las i doliny po obu stronach granicy.

Dlaczego tu przyjść

### Pomnik, który dopisano po latach

Trzy krzyże z 1969 roku upamiętniają trzech poległych żołnierzy. **Dwaj z nich byli na pomniku bezimienni** - ich nazwiska dopisano po siedemdziesięciu siedmiu latach dzięki listowi nauczycielki z Velkých Karlovic.

Kiedy przyjechać

### O każdej porze, w rocznicę wyzwolenia na uroczystość

W okolicach rocznicy wyzwolenia Velkých Karlovic odbywa się tu **uroczystość Czechów i Słowaków**; konkretny termin różni się rok od roku, warto sprawdzić go w gminach. Przez resztę roku szczyt jest dostępny bez ograniczeń.

Czego nie pominąć

### Niepozorny kamień przed pomnikiem

Przed dużą płytą leży **mały kamień z lasów Makova** z nazwiskami Rudolfa Mika i Ludvíka Somošiego. Jest celowo skromny, żeby nie przytłoczyć pomnika z 1969 roku - historia, która za nim stoi, skromna jednak nie jest.

![Drewniana wieża widokowa na czterech ukośnych nogach z zadaszoną budką widokową, po lewej od niej trzy krzyże](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3238.avif)

![Widok z galeryjki wieży przez drewnianą balustradę w dół na trzy krzyże i szczytową polanę](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3178.avif)

![Drewniana ławka ze stołem przy ścieżce przez szczytową polanę, za nią grzbiety we mgle](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3213.avif)![Trzy krzyże szeroko: po lewej tablica informacyjna, po prawej polana i grzbiety aż po horyzont](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3247.avif)![Lotniczy widok szczytowej polany z trójką krzyży i drewnianą wieżą widokową, dookoła świerkowy las](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/DJI_0800.avif)![Trzy krzyże na szczytowej polanie oprawione gałęziami drzewa](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3230.avif)

## Na szczycie Stratenca

Pomnik poległych, widok na dwa kraje i miejsce na przystanek

Pomnik wygląda na jedną całość, ale powstawał przez pół wieku - krzyże mówią o liczbie, płyta o wydarzeniu, a kamień przed nią o tym, że nawet po dziesięcioleciach da się niejedno naprawić.

![Trzy betonowe krzyże z bliska na tle nieba - w powierzchni widać grube kruszywo](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3206.avif)

1969

### Trzy krzyże

Trójka betonowych krzyży różnej wysokości, spleciona w jedną bryłę na niskim stopniu. Trzony zdobią wykute linie, ramiona ma każdy krzyż na innej wysokości. Są trzy, bo polegli tu trzej żołnierze; pomnik powstał dwadzieścia cztery lata po wojnie.

- **Dlaczego są trzy:** Za każdego poległego jeden

![Kamienna płyta pomnika z wykutym napisem o 3 maja 1945 roku, przed nią mniejszy kamień i wieniec w barwach narodowych](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3204.avif)

Napis

### Płyta z jednym nazwiskiem

Pierwotna płyta pomnika ma wykuty tekst: „Dne 3. května 1945 při osvobozování Velkých Karlovic zde, na Ztracenci, padli dva neznámí příslušníci 1. čs. armádního sboru a Andrej Rabčan, narozen 9. 11. 1922 v Drabsku.” (po polsku: „3 maja 1945 roku, podczas wyzwalania Velkých Karlovic, tu, na Ztracenci, polegli dwaj nieznani żołnierze 1. czechosłowackiego korpusu armijnego oraz Andrej Rabčan, urodzony 9. 11. 1922 w Drábsku”)

- **Jedyne nazwisko na płycie:** Andrej Rabčan

![Detal niskiego kamienia z wykutym napisem Padlí neznámí: Rudolf Miko, Ludvík Somoši; po lewej wieniec w barwach narodowych](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3202.avif)

2022

### Kamień z dwoma nazwiskami

Przed płytą leży od maja 2022 roku niski kamień z lasów Makova. Wykuto na nim nazwiska dwóch pozostałych - wcześniej niezidentyfikowanych - żołnierzy i mały herb gminy Makov. Jest celowo niepozorny, żeby nie naruszyć starszego pomnika.

- **Wykuł:** rzeźbiarz Jozef Šimek dla gminy Makov

![Drewniana ławka na skraju polany, za nią otwarty widok przez zalesione doliny na dalekie grzbiety](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3252.avif)

### Z polany

Dwie ławki na krawędzi zbocza

Polana opada na stronę morawską i dokładnie na jej krawędzi stoją **dwie drewniane ławki** - jedna z oparciem, druga bez. Widać z nich **dolinę Vsetínskiej Beczwy i przeciwległy grzbiet gór Vsetínské vrchy**, czyli kierunek, z którego w maju 1945 roku nadchodził tu front.

**Stół z ławkami** stoi naprzeciwko, przy skraju lasu, tuż obok wieży, a kawałek od pomnika jest jeszcze **zadaszona wiata z ławką**. Kawałek widoku zasłaniają jednak młode świerki; kto chce zobaczyć i drugą stronę granicy, musi wejść na wieżę.

Z ławki na krawędzi zbocza widok jest otwarty aż po horyzont.

![Trzy krzyże, a obok nich drewniana wieża widokowa na ukośnych nogach z zadaszoną budką widokową](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3209.avif)

### Wieża widokowa na Stratencu

Osiem metrów, które wystarczą, by przerosnąć las

**Drewniana wieża widokowa z 2008 roku** nie musi być wysoka - wystarczy, żeby przerosła młody las wokół polany. Mierzy osiem metrów, taras widokowy jest na pięciu, a na górę prowadzą dwadzieścia cztery stopnie. Mimo to jest to **najwyżej położona wieża widokowa Jaworników**.

Galeryjka wychodzi ponad korony drzew, więc widać z niej na **obie strony granicy**: po stronie morawskiej góry Vsetínské vrchy, a przy dobrej widoczności też [Radhošť](https://zpusteven.cz/pl/radhost), [Pustevny](https://zpusteven.cz/pl/pustevny), Smrk i szczyt Lysá hora, po słowackiej stronie Považie (dolinę Wagu) z górami Strážovské vrchy. Wieża jest dostępna bez ograniczeń cały rok i bez biletu.

Z galeryjki widać ponad koronami na obie strony granicy.

## Historia trzech krzyży na Stratencu

Front przeszedł grzbiet w jedną noc. Dopisanie nazwisk poległych zajęło siedemdziesiąt siedem lat.

1–2 maja 1945

### Grzbiet pełen okopów

**1 maja 1945 roku** ludzie w Velkých Karlovicach po raz pierwszy usłyszeli ostrzał artyleryjski zbliżającego się frontu. Grzbiet Jaworników zajmowały **wojska niemieckie**, które od lata 1944 roku umacniały go okopami i punktami oporu; razem z nimi wycofywali się tędy też **żołnierze węgierscy**.

Oddziały **1. czechosłowackiego korpusu armijnego** przebijały się ku grzbietowi od wschodu w deszczu i plusze. Atak w górę zalesionym zboczem na okopy to długa walka i granicy za pierwszym razem nie udało się przekroczyć.

Następnego dnia, **2 maja**, po całodziennych walkach padło **Papajské sedlo** - najniższe miejsce grzbietu Jaworników, około piętnastu kilometrów na zachód stąd. Część brygady dostała się wieczorem do doliny Kychová w Huslenkach i przecięła tym samym niemieckiemu oddziałowi w Karlovicach odwrót na Vsetín.

Grzbiet, którym dziś biegnie czerwony szlak, był w tych dniach linią frontu. Stratenec to jedno z miejsc, w których ją przekraczano.

![Lotniczy widok wzdłuż zalesionego grzbietu Jaworników, szczytowa polana Stratenca jako jasna plama pośrodku lasów](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/DJI_0798.avif)

Główny grzbiet Jaworników. Niemiecka obrona umacniała się tu od lata 1944 roku okopami - atakowało się pod górę i w lesie.

Noc z 3 na 4 maja 1945 roku

### Przez granicę po ciemku

W czwartek **3 maja** oddziały radzieckie razem z 1. czechosłowackim korpusem armijnym rozpoczęły wyzwalanie Karlovic. W dolinie rozgorzał pojedynek artyleryjski: atakujący ostrzeliwali główną drogę w osadzie Léskové, niemieckie działa od szkoły w osadzie Podťaté odpowiadały. Niemcy we wsi już dzień wcześniej stracili jednak najkrótszą drogę odwrotu na Vsetín, a z okolicy przestały im wracać wysyłane patrole. Dowódca zarządził więc natychmiastowy odwrót: **aż do siódmej wieczorem** ciągnęły przez wieś kolumny żołnierzy niemieckich i węgierskich z dolin Léskové i Podťaté, jedyną pozostałą drogą do przysiółka Jezerné pod górą Soláň.

**W nocy z 3 na 4 maja** granicę właśnie w rejonie Stratenca przekroczyła **3. brygada 1. czechosłowackiego korpusu armijnego**. **Przy tym przejściu poległo trzech żołnierzy korpusu** - gdzie dokładnie i w jakich okolicznościach, źródła nie mówią. O świcie brygada zeszła w dolinę Pluskovca i przed szóstą rano podjechało pod szkołę wydziałową pierwsze działo samobieżne: **Velké i Malé Karlovice** - wtedy dwie osobne wsie - były po sześciu latach okupacji wolne. Poległych pochowano 6 maja na cmentarzu w Karlovicach, nazwisko na nagrobku dostał jednak tylko jeden z nich.

- **polegli żołnierze:** 3
- **Karlovice wyzwolone:** 4. 5. 1945
- **pogrzeb w Karlovicach:** 6. 5. 1945

#### Trzej polegli

- **Andrej Rabčan:** Urodzony 9. 11. 1922 w Drábsku koło Brezna nad Hronem. Jedyny, którego pomnik wymieniał od początku.
- **Rudolf Miko:** Urodzony 13. 8. 1921 w miejscowości Tolčemeš (dziś Šarišské Sokolovce) w okolicach Sabinova. Na pomniku „nieznany” do 2022 roku.
- **Ludvík Somoši:** Dalszych danych na razie nie udało się odnaleźć. Według materiałów gminy Makov pochodził prawdopodobnie ze wschodniej Słowacji.

Za każdego z nich stoi na szczycie jeden krzyż.

1969

### Pomnik z dwoma pustymi miejscami

Krzyże stanęły na grzbiecie w **1969 roku**, dwadzieścia cztery lata po wojnie. Betonowy trójkrzyż przypomina walki wyzwoleńcze na grzbiecie; poległych było w nich znacznie więcej, pomnik wymienia jednak tych trzech, którzy zginęli właśnie tutaj.

Tyle że wymienić dało się tylko jednego. Płyta podaje **Andreja Rabčana**, przy pozostałych dwóch stoi „dwaj nieznani żołnierze 1. czechosłowackiego korpusu armijnego”. Tak samo było na ich grobach w Velkých Karlovicach: **„Neznámý vojín čsl. armády, padl 3. 5. 1945 na Javorníkách.”** (po polsku: „Nieznany żołnierz armii czechosłowackiej, poległ 3. 5. 1945 na Jawornikach”)

Nie chodziło o niedbalstwo. W ostatnich dniach wojny chowano szybko, a dokumentów często brakowało. U wielu poległych nazwisko odnaleziono dopiero po dziesięcioleciach, u niektórych nigdy.

![Trzy krzyże na szczytowej polanie, po lewej tablica informacyjna, w tle grzbiety gór Vsetínské vrchy](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3183.avif)

Pomnik stoi na samym grzbiecie, parę kroków od linii granicznej - widoczny z obu stron granicy, z których przychodzą tu ludzie.

2021–2022

### List nauczycielki z Velkých Karlovic

Nazwiska obu żołnierzy pojawiły się przy pracy nad książką **Poslední výstřely** (Milan Kopecký i Petr Sehnálek) o drodze 1. czechosłowackiego korpusu armijnego przez Morawy w maju 1945 roku. Autorzy znaleźli je w archiwach: **Rudolf Miko** i **Ludvík Somoši**, obaj z 4. batalionu 3. czechosłowackiej brygady.

Na znalezisko powołała się **Marie Mikulcová, emerytowana nauczycielka z Velkých Karlovic**. Napisała do wójta Makova Martina Pavlíka list, że ci młodzi ludzie zasłużyli sobie na to, by przestać być nieznanymi. Wójt przyjechał do niej - spotkali się na cmentarzu w Karlovicach, gdzie leżą wszyscy trzej żołnierze.

Żeby nie naruszyć pomnika z 1969 roku, gmina uzgodniła z rzeźbiarzem **Jozefem Šimkiem** skromne rozwiązanie: niski kamień z lasów Makova, w nim wykute nazwiska i mały herb gminy. **8 maja 2022 roku**, symbolicznie w 77. rocznicę wyzwolenia, wójt odsłonił go razem z Šimkiem i panią Mikulcovą na samym Stratencu.

![Pomnik od ścieżki: wysoka płyta z napisem, przed nią niski kamień ze świeżymi kwiatami, po lewej tablica informacyjna i ławka](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/IMG_3200.avif)

Kamień z nazwiskami leży przed płytą w trawie. Świeże kwiaty przy nim nie są wyjątkiem - miejsce żyje przez cały rok.

Dziś

### Miejsce, gdzie schodzą się dwa kraje

Spotkanie przy Trzech Krzyżach ma już długą tradycję: w okolicach rocznicy wyzwolenia Velkých Karlovic wchodzą tu z obu stron granicy **setki Czechów i Słowaków**. Najkrótsze dojście prowadzi od [osady Kasárne](https://zpusteven.cz/pl/osada-kasarne) - ostatnie cztery kilometry idzie się grzbietem.

![Lotniczy widok szczytowej polany Stratenca z trójką krzyży, wieżą widokową, wiatą i ławkami](https://d.zpusteven.cz/place/ztracenec/1280/DJI_0794.avif)

Polana, na której podczas uroczystości mieszczą się setki ludzi z obu stron granicy. Najbliższa droga jest cztery kilometry dalej.

Kalendarium

## Od frontu na grzbiecie po kamień z nazwiskami

Od pierwszych strzałów nad Karlovicami w maju 1945 roku po dodatkowy kamień odsłonięty w 2022 roku.

1. 1. 5. 1945  
### Front w zasięgu wzroku  
Ludzie w Velkých Karlovicach słyszą pierwszy ostrzał artyleryjski. **1. czechosłowacki korpus armijny** przebija się w deszczu ku grzbietowi Jaworników umocnionemu okopami; granicy za pierwszym razem nie przekroczy.
2. 2. 5. 1945  
### Papajské sedlo  
Po całodziennych walkach pada **Papajské sedlo**. Część brygady dostaje się do Huslenek i przecina niemieckim oddziałom odwrót na Vsetín.
3. 3. 5. 1945  
### Walka o Karlovice i trzej polegli  
Zaczyna się wyzwalanie Karlovic. **Przy przekraczaniu granicy na Stratencu giną trzej żołnierze** - Andrej Rabčan, Rudolf Miko i Ludvík Somoši.
4. 4. 5. 1945  
### Karlovice wyzwolone  
W nocy **3. brygada** wkracza na teren Velkých Karlovic w rejonie Stratenca; przed szóstą rano po sześciu latach okupacji jest po wszystkim.
5. 6. 5. 1945  
### Pogrzeb w Velkých Karlovicach  
Wszyscy trzej polegli zostają uroczyście pochowani w Velkých Karlovicach. Na nagrobku ma nazwisko **tylko Andrej Rabčan**.
6. 1969  
### Trzy krzyże  
Na szczycie powstaje **betonowy pomnik w kształcie trzech krzyży** z płytą, która wymienia jednego żołnierza, a dwóch określa jako nieznanych.
7. 2008  
### Drewniana wieża widokowa  
Obok pomnika wyrasta **drewniana wieża widokowa** - najwyżej położona wieża widokowa Jaworników. Powstała w ramach transgranicznego projektu turystycznego.
8. 8. 5. 2022  
### Nazwiska na pomniku  
Symbolicznie w **77. rocznicę wyzwolenia** gmina Makov odsłania dodatkowy kamień z nazwiskami **Rudolfa Mika i Ludvíka Somošiego**.
9. dziś  
### Spotkanie Czechów i Słowaków  
W okolicach rocznicy wyzwolenia Velkých Karlovic odbywa się przy krzyżach **uroczystość**, na którą przychodzą setki ludzi z obu stron granicy.

Wizyta

## Cztery kilometry grzbietem

### Gdzie to dokładnie jest

#### Na głównym grzbiecie Jaworników, po stronie słowackiej

Szczyt leży **po stronie słowackiej** grzbietu, na styku katastrów [Makova](https://zpusteven.cz/pl/makov) i Papradna, ledwie parę kroków od granicy czesko-słowackiej przy Velkých Karlovicach. Przechodzi tędy [czerwony szlak grzbietowy Jaworników](https://zpusteven.cz/turystyka/hrebenovka-bumbalka-stratenec) - szlak dalekobieżny wzdłuż granicy czesko-słowackiej. Najbliższa przejezdna droga kończy się w [osadzie Kasárne](https://zpusteven.cz/pl/osada-kasarne), około czterech kilometrów stąd.

##### Otevřít v mapách

[Mapy.com](https://mapy.com/pl/zakladni?x=18.334992&y=49.315137&z=16&source=coor&id=18.334992,49.315137) · [Google Maps](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=49.315137,18.334992)

##### Inne miejsca w okolicy

[Veľký Javorník](https://zpusteven.cz/pl/velky-javornik) · [Osada Kasárne](https://zpusteven.cz/pl/osada-kasarne) · [Źródło Kysucy](https://zpusteven.cz/pl/pramen-kysuce)

Mapa okolicy

### Jak tu dotrzeć

Najczęściej wybierane dojście prowadzi od strony słowackiej, z osady Kasárne. Parkowanie, dojazd i zaplecze opisuje strona Kasárne; dalej wystarczy iść za znakami.

1. 1  
#### [Kasárne](https://zpusteven.cz/pl/osada-kasarne) punkt wyjścia • parking płatny  
Górska osada i ośrodek na grzbiecie. Stąd prowadzą dwa znakowane szlaki: żółty przez przełęcz Gežov (krótszy, 4,3 km) i zielony do Bútorek, dalej czerwonym przez szczyt [Veľký Javorník](https://zpusteven.cz/pl/velky-javornik) (5 km).
2. 2  
#### Przełęcz Gežov mniej więcej w połowie drogi  
Przełęcz z drewnianą wiatą na grzbiecie. Stąd trasa idzie już czerwonym szlakiem na zachód, łąkami z widokami na stronę morawską.
3. #### Stratenec cel • 1 055 m n.p.m.  
Szczytowa polana z Trzema Krzyżami, wieżą widokową, wiatą i ławkami. Szlak grzbietowy biegnie dalej na szczyt Malý Javorník i do Bumbálki.

Od strony czeskiej idzie się z Velkých Karlovic: zielonym przez Bukovinę, a potem około kilometra czerwonym na wschód, albo z osady Podťaté przez przełęcz Gežov. Od strony słowackiej prowadzi na szczyt też żółty od Podjavorníka.

### Co warto wiedzieć przed drogą

#### O każdej porze i za darmo

Szczyt i wieża są **dostępne bez ograniczeń przez cały rok**, bez biletu i bez godzin otwarcia. Ostatni odcinek zawsze idzie się pieszo.

#### Miejsce pamięci

Krzyże to **pomnik trzech poległych mężczyzn**; pochowani są na dole w Velkých Karlovicach.

#### Pogoda na grzbiecie

Tysiąc metrów nad poziomem morza oznacza **wiatr, mgłę i szybkie zmiany pogody**. Widoki na [Radhošť](https://zpusteven.cz/pl/radhost) i szczyt Lysá hora są możliwe tylko przy dobrej widoczności - a cienia na polanie prawie nie ma.

#### Najbliższe zaplecze

Przy wieży jest **zadaszona wiata i miejsce ze stołem**. Bufet i toalety są w osadzie Kasárne, cztery kilometry grzbietem.

#### Zimą na biegówkach

Czerwony szlak grzbietowy zmienia się zimą w **ratrakowaną trasę biegową** - jest częścią Beskydsko-javornícké magistrály.

#### Przekracza się granicę

Szczyt leży **po stronie słowackiej**, a szlak do niego biegnie wzdłuż linii granicznej - telefon po drodze najpewniej przełączy się na sieć słowacką.

Na závěr

## Doplňující info a test znalostí

### Rychlá rekapitulace

**Dlaczego na Stratencu stoją trzy krzyże?**

Za każdego z żołnierzy, którzy 3 maja 1945 roku polegli tu przy przekraczaniu granicy podczas wyzwalania Velkých Karlovic. Betonowy pomnik w kształcie trzech krzyży powstał w 1969 roku.

**Kim byli ci trzej żołnierze?**

Andrej Rabčan (urodzony 9. 11. 1922 w Drábsku koło Brezna nad Hronem), Rudolf Miko (urodzony 13. 8. 1921 w miejscowości Tolčemeš w okolicach Sabinova) i Ludvík Somoši. Wszyscy trzej byli Słowakami z 1. czechosłowackiego korpusu armijnego i są pochowani na cmentarzu w Velkých Karlovicach.

**Jak ustalono nazwiska dwóch nieznanych żołnierzy?**

Odnaleźli je w archiwach autorzy książki Poslední výstřely. Marie Mikulcová, emerytowana nauczycielka z Velkých Karlovic, napisała o tym do wójta Makova; gmina kazała potem wykuć dodatkowy kamień, odsłonięty 8 maja 2022 roku.

**Stratenec leży w Czechach czy na Słowacji?**

Szczyt leży po stronie słowackiej grzbietu, na styku katastrów Makova i Papradna, ledwie parę kroków od granicy czesko-słowackiej przy Velkých Karlovicach. Chodzi się do niego z obu krajów.

**Jak dotrzeć na Stratenec?**

Pieszo szlakiem grzbietowym. Najkrótsza droga prowadzi z osady Kasárne żółtym przez przełęcz Gežov (4,3 km, około 1,5 godziny), dłuższa z Kasárne przez szczyt Veľký Javorník zielonym i czerwonym (5 km). Od strony czeskiej idzie się z Velkých Karlovic przez Bukovinę albo z osady Podťaté.

**Co to za drugi krzyż, który widać stąd na grzbiecie?**

Drewniany podwójny krzyż na szczycie [Veľký Javorník](https://zpusteven.cz/pl/velky-javornik) (1 071,5 m n.p.m.), najwyższej góry Jaworników, około 2,5 km na wschód czerwonym szlakiem. Z pomnikiem na Stratencu nie ma związku - to krzyż szczytowy.

**Czy wieża widokowa jest dostępna?**

Tak, drewniana wieża z 2008 roku jest dostępna bez ograniczeń przez cały rok, bez biletu. Mierzy osiem metrów, taras widokowy jest na pięciu, a prowadzą do niego dwadzieścia cztery stopnie.

Dalej

## Dalej wzdłuż grzbietu

[Veľký Javorník](https://zpusteven.cz/pl/velky-javornik) - Najwyższa góra pasma kawałek dalej · Szczyt z drewnianym krzyżem dwuramiennym stoi dwa i pół kilometra na wschód - szesnaście metrów wyżej i cały po stronie słowackiej. · Přejít na stránku →

[Osada Kasárne](https://zpusteven.cz/pl/osada-kasarne) - Punkt wyjścia i pięćsetletnia saga granicy · Osada, z której wychodzi się na Stratenec - i o którą Morawy spierały się z Węgrami przez pięć stuleci. · Přejít na stránku →

[Trójstyk](https://zpusteven.cz/pl/trojmezi) - Granica czytelna z kamienia · Dwadzieścia kilometrów dalej, na Trojačce, stoi kamień graniczny z 1906 roku z nazwami trzech terytoriów. · Přejít na stránku →

[Partyzant](https://zpusteven.cz/pomnik-partyzanta-makov) - Wojna o grzbiet rok wcześniej · Pomnik na przełęczy Makovský průsmyk przypomina przejście brygady partyzanckiej im. Jana Žižki na Morawy we wrześniu 1944 roku. · Přejít na stránku →

---

Źródło: [Stratenec (Ztracenec): Trzy krzyże w Jawornikach](https://zpusteven.cz/pl/stratenec) - zPusteven.cz. Cytując, podaj link do strony.
