--- title: "Trójstyk na Trojačce: kamień graniczny nad Bumbálką" description: "Na Trojačce nad Bumbálką stoi kamień graniczny z 1906 roku z nazwami Uhry, Morava i Karlovice. Trójstyk regionów i historia granicy w jednym miejscu." url: "https://zpusteven.cz/pl/trojmezi" lang: "pl" latitude: 49.3967772 longitude: 18.4033656 --- ![Polanka na szczycie Trojački z parą znaków granicznych - białym słupem granicznym i starym kamieniem z 1906 roku](https://d.zpusteven.cz/place/trojmezi/1280/IMG_3271.avif) Historyczny kamień graniczny • szczyt Trojačka • 939 m n.p.m. # Trójstyk Granicę przepisano tu od 1906 roku dwa razy - kamień stoi do dziś. A dzisiejszy słup graniczny wyrósł mu na wyciągnięcie ręki. - **Kamień osadzony:** 1906 - **Nazwy na kamieniu:** trzy - **Szczyt Trojačka:** 939 m n.p.m. - **Dziś trójstyk:** trzech regionów ## Przeszłość i teraźniejszość granicy na wyciągnięcie ręki Na zalesionym szczycie kawałek nad Bumbálką stoją tuż obok siebie **dwa znaki graniczne**. Piaskowcowy kamień graniczny z 1906 roku nosi nazwy **Uhry, Morava i Karlovice** - a kilkadziesiąt centymetrów od niego stoi biały słup dzisiejszej granicy czesko-słowackiej. Para, dla której się tu przychodzi: słup dzisiejszej granicy państwowej i kamień graniczny z 1906 roku. Każdy znaczy inną epokę - i tę samą linię. Dlaczego tu przyjść ### Rozwój granic w jednym miejscu Mało gdzie da się zobaczyć **stary krajowy znak graniczny i współczesny słup graniczny obok siebie**. Nowszą granicę od starszej dzieli kilkadziesiąt centymetrów - i ponad sto lat. Czego nie pominąć ### Obejść kamień dookoła Każdy z trzech boków nosi inną nazwę: **Uhry** na wschód (w stronę Makova), **Morava** na północ (Ostravice), **Karlovice** na południe (w stronę Velkých Karlovic). Kiedy przyjechać ### Cały rok czerwonym szlakiem Z Bumbálki to **jakiś kilometr czerwonym szlakiem grzbietowym**. Latem idzie się leśnym cieniem, zimą prowadzi obok magistrala biegowa. Trzy boki kamienia ## Jeden kamień, trzy nazwy Kamień graniczny ma **trójkątny przekrój**. Trzy jego boki to mapa: stoi w miejscu, gdzie stykają się trzy katastry, a każdy bok wskazuje nazwą w stronę „swojego” terytorium. Nazwy są jednak z 1906 roku - warto obejść kamień i przeczytać, kto był tu wtedy sąsiadem. ![Detal boku kamienia granicznego z wykutym napisem UHRY](https://d.zpusteven.cz/place/trojmezi/1280/IMG_3265.avif) Bok wschodni ### UHRY Bok zwrócony w stronę katastru [Makova](https://zpusteven.cz/pl/makov). Kysuce należały do Królestwa Węgier - granica na grzbiecie nie była tu więc tylko miedzą gmin, ale granicą krajów korony węgierskiej i Moraw. Dziś w tę stronę leży Słowacja. - **Co oznaczała nazwa:** Królestwo Węgier - dziś strona słowacka ![Detal boku kamienia granicznego z napisami MORAVA, Ostravice, H. H. i datą 1906](https://d.zpusteven.cz/place/trojmezi/1280/IMG_3270.avif) Bok północny ### MORAVA · Ostravice Bok czołowy w stronę ówczesnego katastru Ostravice. Pod nazwą kraju wykuto H. H. - Herrschaft Hochwald, arcybiskupie dobra hukvaldskie, do których należały tutejsze lasy. Uzupełnia go data 1906 i numer ewidencyjny. - **Co oznaczała nazwa:** Morawy - kataster Ostravice w dobrach hukvaldskich ![Detal boku kamienia granicznego z wykutym napisem KARLOVICE](https://d.zpusteven.cz/place/trojmezi/1280/IMG_3283.avif) Bok południowy ### KARLOVICE Bok południowy celuje w kataster Velké Karlovice. Wołoska wieś w górnym dorzeczu Beczwy sięga swoimi pasekami (osadami na dawnych wyrębach) aż na grzbiet, a jej kataster do dziś styka się tu z katastrami Ostravice i Makova. - **Co oznaczała nazwa:** Kataster Velké Karlovice - Wołoszczyzna Morawska ## Historia granicy na Trójstyku Granica była tu wcześniej niż kamień i przetrwała wszystkie państwa, które ją definiowały. Kamień z 1906 roku jest jej najczytelniejszym świadkiem. Granica starsza niż kamień ### Linia po grzbiecie, którą narysowała woda Granica krajowa między Morawami a Węgrami nie biegła tu przypadkiem. Szła głównym grzbietem - a wraz z nim głównym europejskim działem wodnym. Deszcz, który spadnie na północną stronę szczytu, odpływa Ostravicą i Odrą do Bałtyku; wodę z pozostałych stron niosą [Kysuca](https://zpusteven.cz/pl/pramen-kysuce#tok) i [Beczwa](https://zpusteven.cz/pl/roznovska-becva) ku Dunajowi i do Morza Czarnego. Granicę krajów od dawna rysował więc sam teren. Na grzbiecie nie stykały się przy tym państwa, jakie znamy dziś, ale **dobra i katastry**: lasy Ostravice w dobrach hukvaldskich od północy, paseky wsi Velké Karlovice od południa i węgierski Makov od wschodu. Właśnie ten styk trzech terytoriów znaczy kamień na szczycie - dlatego ma trzy boki. Trójka pojawia się w tym miejscu także gdzie indziej w języku: według jednego z wyjaśnień szczyt nazywa się **Trojačka** dlatego, że spotykają się tu trzy pasma górskie - góry Vsetínské vrchy, Beskid Śląsko-Morawski i Jaworniki. ![Stary kamień graniczny na Trojačce ukośnie z góry - widać trójkątny rzut i napis UHRY](https://d.zpusteven.cz/place/trojmezi/1280/IMG_3275.avif) Trójkątny rzut najlepiej widać z góry: trzy boki, trzy katastry, trzy nazwy. Rok 1906 ### Kamieniarz z Horní Bečvy Na początku XX wieku dobra hukvaldskie kazały na nowo wymierzyć swoje granice i osadzić przy nich kamienne znaki. Na Trojačkę trafił wtedy **trójkątny kamień graniczny z piaskowca**: w przekroju mierzy tylko 25 × 24 × 26 centymetrów, nad teren wystaje około 80 centymetrów - a mimo to przetrwał dłużej niż państwa, których granicę znaczył. Pismo na kamieniu ma najpewniej konkretnego autora. Badacz Karel Jan Malina porównał kształty liter z podpisem wykutym w skale na górze [Čertův mlýn](https://zpusteven.cz/pl/certuv-mlyn) - **„Bolf Josef, kameník, H. B. 1903”** - i doszedł do wniosku, że w obróbce i osadzaniu tutejszych kamieni granicznych w latach 1903–1906 brał prawdopodobnie udział **Josef Bolf z Horní Bečvy** (1868–1909), wyuczony w kamieniołomie mistrza Leidego. - **osadzenie kamienia:** 1906 - **trójkątny przekrój:** 25 × 24 × 26 cm - **wysokość nad terenem:** 80 cm #### Podpis kamieniarza Podpis, po którym rozpoznaje się autorstwo, jest wykuty przy źródle pod szczytem góry Čertův mlýn - piętnaście kilometrów stąd po grzbietach. [Otworzyć Čertův mlýn](https://zpusteven.cz/pl/certuv-mlyn) Granica się zmienia ### Państwa się zmieniły, kamień stoi Kamień stał na miejscu dopiero **dwanaście lat**, kiedy z jego boków zniknęło pierwsze państwo. W 1918 roku monarchia się rozpadła i Królestwo Węgier przestało istnieć. Granica jednak przez to nie znikła: z miedzy dwóch krajów monarchii zrobiła się **granica morawsko-słowacka** wewnątrz wspólnego państwa. Po raz drugi granicę przepisano **1 stycznia 1993 roku**, kiedy Czechosłowacja się podzieliła. Z granicy wewnętrznej z dnia na dzień zrobiła się **granica dwóch samodzielnych państw** - i dlatego obok starego kamienia stoi biały słup graniczny: S po stronie słowackiej, C po czeskiej. Oba znaki dzieli kilkadziesiąt centymetrów i prawie dziewięćdziesiąt lat. Trzy terytoria stykają się tu do dziś. Przy szczycie stykają się **Makov, Velké Karlovice i Bílá** - a z nimi trzy regiony: żyliński, zliński i morawsko-śląski. Trójstyk został, tylko trzy razy zmieniły mu się nazwy. ![Biały słup graniczny z oznaczeniem III/1 i stary kamień graniczny obok siebie na szczycie Trojački](https://d.zpusteven.cz/place/trojmezi/1280/IMG_3267.avif) Słup graniczny dzisiejszej granicy państwowej nosi po stronie czeskiej C, po słowackiej S. Stary kamień stoi na wyciągnięcie ręki. Kalendarium ## Jedna linia, pięć epok 1. przez stulecia ### Granica po grzbiecie Granica krajowa **Moraw i Węgier** biegnie głównym grzbietem - a wraz z nim głównym europejskim działem wodnym między Morzem Bałtyckim a Czarnym. 2. 1903–1906 ### Nowy pomiar Dobra hukvaldskie każą na nowo osadzić granice swoich lasów kamiennymi znakami. W ich obróbce, sądząc po zgodności pisma, **bierze prawdopodobnie udział kamieniarz Josef Bolf z Horní Bečvy**. 3. 1906 ### Kamień na Trojačce Dobra osadzają na szczycie **trójkątny kamień graniczny** z nazwami Uhry, Morava (Ostravice, H. H.) i Karlovice. 4. 1918 ### Koniec Królestwa Węgier Królestwo Węgier znika i powstaje Czechosłowacja. Ta sama linia jest odtąd **granicą morawsko-słowacką** wewnątrz wspólnego państwa. 5. 1993 ### Znowu granica państwowa Wraz z podziałem Czechosłowacji grzbietem biegnie **granica Republiki Słowackiej i Republiki Czeskiej**. Obok starego kamienia przybywa biały słup graniczny z S i C. 6. dziś ### Trójstyk trzech regionów Przy szczycie stykają się katastry Makova, Velkých Karlovic i Bílej - a z nimi trzy regiony: **żyliński, zliński i morawsko-śląski**. Wokół kamienia biegnie czerwony szlak grzbietowy. Wizyta ## Zaplanować drogę na Trojačkę ### Gdzie to dokładnie jest #### Szczyt Trojački, kilometr od Bumbálki Szczyt Trojačka (**939 m n.p.m.**) leży wprost na granicy czesko-słowackiej, między przełęczą Bumbálka a osadą Trojačka w gminie Makov. Oba znaki graniczne stoją na polance na szczycie, przez którą przechodzi czerwono znakowany szlak grzbietowy. ##### Otevřít v mapách [Mapy.com](https://mapy.com/pl/zakladni?x=18.4033656&y=49.3967772&z=17&source=coor&id=18.4033656,49.3967772) · [Google Maps](https://www.google.com/maps/search/?api=1&query=49.3967772,18.4033656) ##### Inne miejsca w okolicy [Partyzant](https://zpusteven.cz/pomnik-partyzanta-makov) · [Źródło Beczwy](https://zpusteven.cz/pl/pramen-becvy) · [Kaplica na Kršlisku](https://zpusteven.cz/kaplica-na-krslisku) · [Brest u Papají](https://zpusteven.cz/pl/brest-u-papaji) · [Šorštýn](https://zpusteven.cz/pl/sorstyn) · [Źródło Kysucy](https://zpusteven.cz/pl/pramen-kysuce) · [Benešky](https://zpusteven.cz/pl/benesky) · [Punkty widokowe nad kamieniołomem](https://zpusteven.cz/widoki-nad-kamieniolomem) Mapa okolicy ### Jak tu dotrzeć Najwygodniej **z przełęczy Bumbálka** czerwonym szlakiem grzbietowym, częścią europejskiej trasy E3 - trasę i przystanki opisano niżej. Znakowany szlak na szczyt prowadzi też z doliny, od osady Trojačka w gminie Makov. 1. 1 #### Bumbálka start · parking i autobus Zaparkować można przy przejściu granicznym na przełęczy Bumbálka przy drodze Makov - Horní Bečva (nawigacja: [Google](https://www.google.com/maps/dir/?api=1&destination=Bumb%C3%A1lka) · [Waze](https://waze.com/ul?q=Bumb%C3%A1lka&navigate=yes)); zatrzymują się tu autobusy z czeskiej i ze słowackiej strony. Czerwonym szlakiem rusza się na południe wzdłuż granicy. 2. #### Trójstyk na szczycie Trojački cel · ~1 km · jesteś tutaj Po około kilometrze łagodnego podejścia wzdłuż białych słupów granicznych dochodzi się na spłaszczony wierzchołek. Stoją tu obok siebie kamień graniczny z 1906 roku i słup dzisiejszej granicy państwowej - warto obejść kamień, każdy bok nosi inną nazwę. 3. ↓ #### [Dalej: tym samym czerwonym szlakiem na południe](https://zpusteven.cz/turystyka/hrebenovka-bumbalka-stratenec) dłuższy wariant Kamień nie jest końcem drogi, tylko punktem na niej. Ten sam czerwony szlak biegnie z Trojački wzdłuż granicy ku przełęczy Makovský průsmyk i dalej na [Kasárne](https://zpusteven.cz/pl/osada-kasarne) i [Stratenec](https://zpusteven.cz/pl/stratenec) - cały [szlak grzbietowy Jaworników](https://zpusteven.cz/turystyka/hrebenovka-bumbalka-stratenec) mierzy około 15 km i można z niego wybrać dowolny odcinek. Na zachód, przy przełęczy Třeštík, nawiązuje [szlak grzbietowy gór Vsetínské vrchy](https://zpusteven.cz/turystyka/hrebenovka-solan-benesky-trestik) przez [Benešky](https://zpusteven.cz/pl/benesky) w stronę góry Soláň. Idąc z Bumbálki, idzie się wprost po granicy - do celu niezawodnie doprowadzą białe słupy graniczne wzdłuż ścieżki. Autobusy na Bumbálkę zmieniają się zależnie od dnia i sezonu; czeskie można sprawdzić w [IDOS](https://idos.cz/vlakyautobusymhdvse/spojeni/), słowackie w [CP.sk](https://cp.sk/vlakbusmhd/spojenie/). ### Co warto wiedzieć przed drogą #### Ile to zajmie Z Bumbálki **kwadrans do dwudziestu minut marszu** lekko pod górę. Nawet z oglądaniem kamienia i obejściem szczytu to niewymagający spacer do godziny. #### Zabytek historyczny Kamień stoi tu ponad **sto dwadzieścia lat**. Nie należy nim ruszać, nic w nim ryć ani sprawdzać, czy trzyma - niech wytrwa tu dla kolejnych pokoleń. #### Chroniony krajobraz Grzbiet rozdziela **CHKO Beskydy** po stronie czeskiej i **CHKO Kysuce** po słowackiej. Trzeba trzymać się znakowanych tras i przesieki granicznej. #### Grzbiet górski Jest się w górach niemal na tysiącu metrów: przyda się **solidne obuwie**, pogoda szybko się zmienia. Zimą ścieżka bywa pod śniegiem i lodem - wokół Bumbálki jeździ się wtedy na biegówkach po ratrakowanej magistrali. #### Najbliższe zaplecze Bufet i toalety są na dole na **Bumbálce** i w Makovie. Na závěr ## Doplňující info a test znalostí ### Rychlá rekapitulace **Czym jest Trójstyk na Trojačce?** Para znaków granicznych na szczycie Trojački (939 m n.p.m.): piaskowcowy kamień graniczny z 1906 roku z nazwami Uhry, Morava i Karlovice - a kilkadziesiąt centymetrów od niego biały słup dzisiejszej granicy państwowej czesko-słowackiej. **Dlaczego górę nazywa się Trojačka?** Według jednego z wyjaśnień dlatego, że spotykają się tu trzy pasma górskie - góry Vsetínské vrchy, Beskid Śląsko-Morawski i Jaworniki. Dziś szczyt jest w dodatku trójstykiem trzech regionów: żylińskiego, zlińskiego i morawsko-śląskiego. **Co znaczą napisy na kamieniu?** Każdy z trzech boków celował w inny kataster: UHRY w stronę Makova, MORAVA z Ostravicą i datą 1906 na północ (H. H. = Herrschaft Hochwald, dobra hukvaldskie), KARLOVICE na południe, w stronę Velkých Karlovic. **Jak dotrzeć na Trójstyk?** Najwygodniej z przełęczy Bumbálka przy drodze Makov - Horní Bečva czerwonym szlakiem grzbietowym (E3) - jakiś kilometr łagodnego podejścia. Droga prowadzi też od osady Trojačka w gminie Makov albo dłuższym szlakiem grzbietowym od osady Kasárne. **Kto wykuł kamień na Trojačce?** Według badacza Karla Jana Maliny w obróbce i osadzaniu tutejszych kamieni granicznych w latach 1903–1906 brał prawdopodobnie udział kamieniarz Josef Bolf z Horní Bečvy - jego podpis jest wykuty także przy źródle na górze Čertův mlýn. --- Źródło: [Trójstyk na Trojačce: kamień graniczny nad Bumbálką](https://zpusteven.cz/pl/trojmezi) - zPusteven.cz. Cytując, podaj link do strony.