Pomnik przyrody • Horní Bečva • 645–685 m n.p.m.
Paseky na wodzie: ostatnie rozproszone osadnictwo wokół dużej mokradłowej łąki w okolicach Rožnova.
Kawałek nad zaporą Horní Bečva leży mokra łąka, której według podręcznika nie powinno tu być: torfowisko nie powstaje na zboczu, tylko w kotlinach. Woda, która na Kudlačenie wsiąknie, nie dociera w głąb - trzymają ją nieprzepuszczalne warstwy ilaste pod powierzchnią, więc tylko powoli przesiąka podpowierzchniowo po zboczu i trzyma glebę stale mokrą. Na Wołoszczyźnie Morawskiej takie miejsce nazywa się sihla.
Sama łąka jest dziełem człowieka: powstała przez koszenie i wypas. Bez tego zamknęłaby się w ciągu kilkudziesięciu lat.
Po co tu iść
Podmokłe łąki - sihle - były na Wołoszczyźnie Morawskiej zwyczajne, dziś Kudlačena jest jedną z ostatnich. A przecież to właśnie one trzymają wodę w krajobrazie jak gąbka: przy deszczu ją zatrzymają, a w suszy powoli oddają.
Czego nie pominąć
W sadzawkach rozmnażają się traszki, kumaki, salamandry i żaby. Na łąkach kwitną storczyki - kruszczyk błotny, kukułka szerokolistna, podkolan biały i rzucający się w oczy mieczyk dachówkowaty.
Kiedy przyjechać
Wiosną słychać płazy, w maju i czerwcu kwitną storczyki, w lipcu mieczyk. To mokradło, trzeba liczyć się z mokro pod nogami.
Żmije i traszki są dopiero skutkiem. Historia Kudlačeny jest o wodzie - i o tym, ile razy człowiek próbował ją stąd wyprowadzić.
Sihla
Torf tworzy się zwykle tam, gdzie woda nie ma którędy odpłynąć - w kotlinach i zagłębieniach. Kudlačena leży na łagodnie nachylonym północnym zboczu nad doliną potoku Dížená, a mimo to jest torfowa. Odpowiada za to podłoże: pod warstwą zwietrzeliny są nieprzepuszczalne warstwy ilaste, po których woda dalej nie odpływa. Przesiąka zboczem, trzyma się w glebie, a rośliny w stałej wilgoci rozkładają się tylko do połowy.
Taką podmokłą łąkę nazywa się na Wołoszczyźnie Morawskiej sihla. Prawdziwych torfowisk bywało w Beskidach mało, ale sihli sporo - tyle że większość z nich już nie istnieje. Odwadniać zaczęto już za pierwszej republiki, a co zostało, dobiły socjalistyczne spółdzielcze melioracje. Kudlačena jest jedną z ostatnich i właśnie dlatego jest chroniona.
Sama łąka nie jest jednak naturalna. Przed lasem utrzymało ją gospodarowanie - koszenie późnym latem, ewentualnie wypas. Rośliny, dla których przychodzą tu dziś służby ochrony przyrody, przyzwyczaiły się dokładnie do tego rytmu: krótki cykl pokosu, mokro i żadnych drzew.
Susza z planu
Mokra łąka jest dla gospodarza kłopotem - źle się kosi, bydło się w niej zapada. Gospodarze przetkali ją więc siecią rowków odwadniających - płytkich, ręcznie kopanych rowów, które miały odprowadzić wodę.
Po 1975 roku gospodarowanie przejęło miejscowe JZD. Skupiło się na suchszych powierzchniach wokół - rowków przestano utrzymywać, system odwadniający zanikł, a nieutrzymywaną powierzchnię zaczął zarastać nalot. Systematyczna opieka - koszenie i usuwanie drzew - wróciła tu dopiero w latach dziewięćdziesiątych. Coś już jednak nie wróciło: rosiczka okrągłolistna. Ta mięsożerna roślina torfowisk rosła tu dawniej obficie, ale lat zarastania nalotem nie przetrwała i w ostatnich latach jej występowania na Kudlačenie nie udało się potwierdzić.
Powrót opieki
W 1994 roku służby ochrony przyrody wykopały tu z czysto praktycznego powodu jakieś dziesięć mniejszych sadzawek: płazy potrzebują do rozmnażania stojącej wody, a odwodniona łąka przestała im ją dawać. Sadzawki ją przywróciły - dziś żyją w nich traszki, kumaki i salamandry.
Reszta opieki jest nudna i nieskończona: kosić trawę i usuwać nalot, żeby łąka się nie zamknęła. Bez tego byłaby Kudlačena za kilkadziesiąt lat zwykłym podmokłym lasem świerkowym, a storczyki ani mieczyk by w nim nie przetrwały.
W 2009 roku służby ochrony przyrody udostępniły Kudlačenę publiczności: doszły dwie tablice informacyjne o tutejszej przyrodzie i historii, uporządkowane źródełko i ławka dla odwiedzających. Od tego czasu to cel wycieczki - dwie godziny marszu z Horní Bečvy i z powrotem, z odbiciem do mokradła, które przetrwało.
Kudlačena nie jest w tym sama. Tę samą historię - mokra łąka, którą niemal zabiło odwodnienie i koniec pokosu - opowiada kilka kilometrów dalej także pomnik przyrody Poskla i łąka Pod Juráškou. Z Kudlačeny rosiczka okrągłolistna zniknęła; Pod Juráškou sprowadzają ją według opiekunów koszenie i przywrócony wypas z powrotem.
Na niecałych sześciu hektarach spotykają się trzy różne środowiska - a z nimi trzy różne zestawy gatunków. Kiedy warunek się zmieni, gatunek znika jako pierwszy: dokładnie to stało się tu rosiczce.
Kudlačena nie jest zbiorem osobliwości. To kilka warunków razem: woda trzymana przez ił, sadzawki ze stojącą wodą i suche skraje na słońcu. Każdy z nich ma swoich lokatorów.
Zbiorowiska turzycowo-mszyste na stale mokrej glebie. Poza storczykami rośnie tu knieć błotna, fiołek błotny, pępawa błotna, gnidosz rozesłany i tatarak zwyczajny. Równowaga jest krucha: wystarczy, żeby gleba trochę przeschła, a gatunek, który był tu zwyczajny, znika - jak rosiczka na końcu rzędu.
Kogo i co tu spotkać
Dactylorhiza majalis
Najbardziej rzucający się w oczy tutejszy storczyk - mocno fioletowy kłos na wilgotnej łące. Kwitnie od maja; kto przyjdzie w maju i czerwcu, ma największą szansę zastać ją w kwiecie.
Foto: Jörg Hempel, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 DE
Gladiolus imbricatus
Purpurowy kwiatostan na smukłej łodydze, kwitnie latem. Jedna z najwyrazistszych tutejszych roślin - poza chronionymi łąkami w okolicy raczej się jej nie spotka.
Foto: Dr. Killer, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Epipactis palustris
Storczyk mokradeł o biało-różowych kwiatach z purpurowym rysunkiem; kwitnie w czerwcu i lipcu. Rośnie wprost na powierzchniach podmokłych - warto patrzeć z drogi.
Foto: Bernd Haynold, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Eriophorum angustifolium
Po przekwitnięciu poznać ją i z daleka - białe kępki, które wyglądają jak wata. To typowa roślina torfowisk.
Foto: Kim Hansen, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Platanthera bifolia
Biały storczyk z dwoma dużymi przyziemnymi liśćmi. Mocniej pachnie pod wieczór - zapach wabi nocne motyle, które go zapylają.
Foto: Hans Hillewaert, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Menyanthes trifoliata
Trójdzielne liście i białe, frędzlaste kwiaty na wiosnę. Rośnie tam, gdzie jest naprawdę mokro - to pewny znak, że sihla wciąż działa.
Foto: Uoaei1, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Już jej tu nie maDrosera rotundifolia
Mięsożerna roślina torfowisk, która rosła tu dawniej obficie. W ostatnich latach jej występowania na Kudlačenie nie udało się potwierdzić - znika też z innych stanowisk w Beskidach; trzyma się głównie w pomniku przyrody Obidová.
Foto: Migas, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0Odwodniona łąka zabrała płazom wodę, w której się rozmnażają - sadzawki im ją zwróciły. Jakieś dziesięć powstało tu w 1994 roku. Do wody nie należy sięgać ani wchodzić, skrzek i larwy są kruche.
Kogo i co tu spotkać
Ichthyosaura alpestris
Wiosną jest w sadzawkach - samiec ma w porze rozmnażania niebieskie boki i jaskrawopomarańczowy brzuch. Resztę roku ukrywa się na lądzie pod kamieniami i drewnem.
Foto: Anevrisme, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Salamandra salamandra
Czarna z wyraźnymi żółtymi plamami. Wychodzi przy wilgoci i pod wieczór, głównie po deszczu. Nie brać do ręki - skóra wydziela drażniącą wydzielinę.
Foto: Skot, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Bombina variegata
Mała żabka płytkich sadzawek. Rozpoznaje się ją raczej po głosie - cichym „unk, unk“ - i po żółto-czarnym brzuchu, który pokazuje przy zagrożeniu.
Foto: Christian Fischer, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Rana temporaria
Najzwyklejsza tutejsza żaba, z ciemną plamą za okiem. Do sadzawek ściąga wczesną wiosną składać jaja, poza tym spotkać ją można i daleko od wody.
Foto: Richard Bartz, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.5
Bufo bufo
Krępa, brodawkowata, powolna. Wiosną wędruje do wody składać sznury jaj.
Foto: Mike Krüger, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0Ku północy mokradło przechodzi w suche łąki porośnięte bliźniczką psią trawką - twardą trawą, która zniesie ubogą, przesychającą glebę; rośnie tu też borówka czarna albo przetacznik leśny. Na słońcu przy drodze wygrzewają się gady - warto zostać na drodze i trzymać psa na smyczy.
Kogo i co tu spotkać
Vipera berus
Jedyny jadowity wąż w Czechach; poznaje się go po zygzakowatym ciemnym rysunku na grzbiecie. Jest płochliwa i sama ustąpi. Warto iść drogą, w mocnym obuwiu, i nie sięgać w trawę ani pod kamienie. Przy ukąszeniu dzwonić pod 155.
Foto: Benny Trapp, Wikimedia Commons, CC BY 3.0
Zootoca vivipara
Drobna brązowa jaszczurka, którą najczęściej widuje się, jak wygrzewa się przy drodze. Jak mówi nazwa, rodzi żywe młode - to przystosowanie do chłodniejszych położeń górskich.
Foto: Charles J. Sharp, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0
Carlina acaulis
Przysadzisty srebrzysty koszyczek na suchej łące. Przy wilgoci się zamyka, na słońcu otwiera - działa jak żywy higrometr.
Foto: Bernd Haynold, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
Calluna vulgaris
Kwitnie na fioletowo dopiero późnym latem i jesienią, kiedy gdzie indziej jest już po kwiatach. Rośnie na ubogich, suchszych skrajach Kudlačeny.
Foto: Andreas Eichler, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0Zdjęcia poszczególnych gatunków pochodzą z Wikimedia Commons (autor i licencja przy zdjęciu) - pokazują gatunek, nie konkretną roślinę czy zwierzę z Kudlačeny.
Kalendarium
dawniej
Mokre łąki nad doliną potoku Dížená kosi się późnym latem, ewentualnie wypasa. Otwarta powierzchnia i roślinność mokradłowa to produkt uboczny drobnego gospodarowania.
do 1974
Łąki są uprawiane drobno i ekstensywnie. Mokradła przetkane są systemem rowków odwadniających - woda ma z łąki odpływać.
po 1975
Suchsze części uprawia miejscowe JZD, system odwadniający się rozpada, a na nieutrzymywane miejsca wchodzi nalot drzew.
1989
Teren ogłosił urząd Okresní národní výbor Vsetín rozporządzeniem z grudnia 1988 roku ze skutkiem od 1 stycznia 1989 - najpierw jako chroniony twór przyrody, dziś to pomnik przyrody.
lata 90.
Na łąki wraca koszenie i usuwanie nalotu. Bez regularnej opieki powierzchnia by się zamknęła, a zbiorowiska mokradłowe by zanikły.
1994
Służby ochrony przyrody wykopały na Kudlačenie mniej więcej dziesięć mniejszych sadzawek. Wraca do nich stojąca woda, której płazy potrzebują do rozmnażania.
2009
Służby ochrony przyrody stawiają przy Kudlačenie dwie tablice informacyjne, porządkują źródełko i budują ławkę. Kudlačena otwiera się dla odwiedzających.
dziś
Powierzchnia chroniona ma niecałe sześć hektarów. Rośnie na niej kilka gatunków storczyków i mieczyk dachówkowaty, w sadzawkach rozmnażają się traszki i kumaki.
Paszport beskidzki
Czy to wizyta na żywo?
Cyfrowa wizyta w tym miejscu jest już zapisana w paszporcie beskidzkim. Pieczątkę fizycznej wizyty można odebrać na miejscu przyciskiem poniżej.
Przeglądarka po kliknięciu jednorazowo zapyta o położenie; weryfikacja odbywa się offline na urządzeniu i nigdzie nie jest wysyłana.
Warto zostawić auto we wsi i znaleźć żółty szlak w stronę Kladnatá – sedlo. Kawałek stąd leży zapora, wokół której da się sobie drogę powrotną wydłużyć.
Droga wspina się pasekami i lasem nad dolinę. Wokół stoją chałupy rozsiane wokół podmokłej łąki - dokładnie ten krajobraz, z którego Kudlačena wyrosła.
Przy drogowskazie odbija się w lewo. Po mniej więcej stu metrach stoi się przy łące - są tu tablice informacyjne, źródełko i ławka.
Z powrotem inaczej: żółtym szlakiem można iść wyżej na rozdroże Kladnatá albo wrócić do wsi i przejść się wokół zapory.
Z Horní Bečvy na Kudlačenę idzie się jakąś godzinę pod górę. Na obejrzenie łąki i przeczytanie tablic warto zostawić sobie pół godziny.
Żyje tu żmija zygzakowata - jadowita, ale płochliwa; sama atakuje tylko zapędzona w kąt. Warto zostać na drodze, nie sięgać w trawę, założyć mocne obuwie i trzymać psa na smyczy. Ukąszenie zdarza się rzadko, mimo to należy do lekarza.
Chodzi się po łące torfowej: gleba jest podmokła i po deszczu noga się w nią zapada. Nieprzemakalne obuwie opłaca się i latem.
To pomnik przyrody. Nie należy wchodzić do sadzawek ani w runo, zrywać storczyków, a Kudlačenę zostawić bez śmieci.
Przy mokradle jest ławka i źródełko. Gastronomia i toalety są najbliżej we wsi Horní Bečva.
Beskidzka nazwa łąki torfowej na zboczu - wodę trzyma w niej nieprzepuszczalne ilaste podłoże. Kudlačena jest jedną z ostatnich zachowanych w okolicach Rožnova.
W 1994 roku wykopały je służby ochrony przyrody, żeby zwrócić płazom stojącą wodę, którą zabrało im odwodnienie łąki.
Bez koszenia i usuwania nalotu przerósłby ją w ciągu kilkudziesięciu lat las i zanikłyby zbiorowiska mokradłowe - storczyki i mieczyk.
Od maja do lipca. Wiosną słychać płazy, w maju i czerwcu kwitną storczyki, w lipcu mieczyk dachówkowaty.
Tak. Spotkać tu można jadowitą żmiję zygzakowatą, ta jest jednak płochliwa i atakuje tylko zapędzona w kąt. Wystarczy zostać na drodze, nie sięgać w trawę i mieć mocne obuwie.
Otázka 1 z 5
Rysík→Za kilka quizów dostanę okulary i poczuję się uczony.
Stopień: Domator. W paszporcie nie ma jeszcze żadnej pieczątki. Wystarczy odwiedzić dowolne miejsce, żeby zostać Pielgrzymem.
Beskidy i Wołoszczyznę Morawską można poznać z Rysíkiem albo bez niego. Rysík bardzo chce przy tym być. Czy zabrać go ze sobą i wykonywać z nim wyzwania, pozostaje wyborem każdego.