Górska osada i ośrodek • Makov – Kopanice • ~1 000 m n.p.m.
Osada na grzbiecie Jaworników, o którą Morawy z Węgrami przeciągały się przez pięćset lat. Dziś jest bramą na Veľký Javorník.
Wysoko nad Makovem, w części Kopanice, leży osada o nazwie po żołnierzach - Kasárne, najbardziej znane górskie miejsce Makova i punkt wyjścia na grzbiet Jaworników. Granica z Czechami jest tu parę kroków od osady, na najwyższy szczyt pasma prowadzą stąd jakieś trzy kilometry znakowanej drogi.
Dlaczego tu przyjść
Łąki nad osadą otwierają widoki na Beskid Śląsko-Morawski i Małą Fatrę, przy dobrej widoczności aż na Wysoki Jesionik i góry Strážovské vrchy. Idąc łąkami, latem można zbierać borówki. Grzbietem biegnie w dodatku granica między oboma krajami - idzie się wprost po niej.
Kiedy przyjechać
Latem wyrusza się stąd na wędrówki grzbietowe i rowery górskie. Trasy prowadzą łąkami i lasami bukowymi CHKO Kysuce. Zimą działa tu ośrodek narciarski z trzema stokami i jazdą wieczorną; grzbietem biegnie biegowa magistrala między Kysucami a Wołoszczyzną Morawską.
Czego nie pominąć
Z osady prowadzi znakowana droga na Veľký Javorník, najwyższy szczyt Jaworników (1 071,5 m). Kawałek dalej grzbietem jest drewniana wieża widokowa na Stratencu i pomnik Trzy Krzyże. Jeszcze dalej na zachód leży miejsce Portáš, nazwane po straży portášów - zobacz Groby portášów.
Pięć stuleci przeciągały się o ten kawałek gór kraje i państwa. Nazwę dali mu ostatecznie żołnierze, którzy pilnowali tu granicy.
1522–1734
Kraina między grzbietem Jaworników a Vsetínską Beczwą, zwana Urgatina, należała pierwotnie do Moraw. W 1522 roku węgierski król Ludwik przychylił się jednak do rodu Podmanickich i - nie prosząc o zgodę morawskiego sejmu ziemskiego ani nie zawiadamiając o tym morawskich panów - przełożył granicę krajową aż na Vsetínską Beczwę.
Nastąpiły dwa stulecia komisji i napadów: zajmowanie bydła i ludzi, palenie siedzib. Sam 1733 rok miał trzynastu zabitych. Kompromisową granicę obie strony uzgodniły 31 sierpnia 1734 roku; cesarz najpierw wstępnie zatwierdził ją w 1735 roku, a ostatecznie potwierdził w 1738 roku, gdy gotowe były mapy wytyczonej granicy. Teren dzisiejszej osady został poza Morawami.
Skąd wzięła się nazwa
W osadzie bywał ośrodek straży do ochrony granicy między Morawami a Węgrami.
Kiedy na Węgrzech wybuchła potem epidemia cholery, wyrosły tu w 1833 roku koszary dla żołnierzy, którzy pilnowali granicy i nie przepuszczali przez nią ludzi ze strony węgierskiej. Celem było zapobieżenie przeniesieniu zarazy na Morawy.
Budynki dawno zniknęły; nazwa po wojskowej straży granicy została osadzie do dziś.
XX wiek do dziś
Jeździć na nartach po tutejszych zboczach zaczęto za pierwszej republiki. Po drugiej wojnie światowej przybywało wyciągów narciarskich oraz chat klubowych i prywatnych, które stawiały tu głównie zakłady ze Zlína, Vsetína i Otrokovic; droga dojazdowa prowadziła tylko od strony morawskiej.
Po podziale Czechosłowacji chaty morawskich właścicieli zostały za granicą. Rząd czeski oferował wymianę za inny obszar, strona słowacka nie przyjęła żadnego wariantu i wybudowała do osady nową drogę z Makova. Spór o grunty pod chatami rozstrzygali w 2001 roku premierzy obu krajów; granica została tam, gdzie narysował ją rok 1734 - dziś dzięki Schengen przekracza się ją gdziekolwiek i bez zatrzymania.
Kalendarium
1522
Węgierski król Ludwik przychyla się do Podmanickich i przekłada granicę krajową na Vsetínską Beczwę - bez zgody morawskiego sejmu. Zaczynają się gwałtowne starcia.
1734
Po roku 1733 z trzynastoma zabitymi obie strony 31 sierpnia uzgadniają kompromisową granicę; cesarz najpierw wstępnie zatwierdza ją w 1735 roku, a ostatecznie potwierdza w 1738 roku, gdy gotowe są mapy wytyczonej granicy. Teren dzisiejszej osady zostaje poza Morawami.
1833
W osadzie z ośrodkiem straży granicznej buduje się koszary dla żołnierzy, którzy podczas epidemii cholery na Węgrzech bronią przeniesienia zarazy na Morawy. Dają osadzie nazwę.
I republika
Narciarstwo na tutejszych zboczach zyskuje popularność; po drugiej wojnie światowej przybywa tu wyciągów narciarskich oraz chat klubowych i prywatnych, które stawiają głównie zakłady ze Zlína, Vsetína i Otrokovic.
1939–1945
Granica Protektoratu i Państwa Słowackiego biegnie tak, że cały sporny obszar należy do Moraw. Po wojnie wraca granica z 1734 roku; wojenne znaki graniczne po części stoją do dziś.
1993–2001
Po podziale Czechosłowacji komisja rozgraniczeniowa rokuje o wymianie obszaru; granica się nie zmienia. Spór o grunty pod morawskimi chatami rozstrzygają w 2001 roku i premierzy.
dziś
Osada jest chętnie odwiedzanym ośrodkiem turystyki letniej i zimowej; granicę na grzbiecie przekracza się dziś, nie zauważając jej.
Graniczny szlak grzbietowy na Veľký Javorník i do Partyzanta biegnie tą samą brązową linią, tylko w przeciwnym kierunku; zielona linia idzie przez Greguše do Melocíka.
czerwony (E3)
Droga od osady wznosi się otwartymi łąkami obok stoku narciarskiego, zanim wejdzie na graniczny grzbiet.
Najwyższy punkt Jaworników. Wieża widokowa na sąsiednim Stratencu i Trzy Krzyże są kawałek dalej grzbietem.
Grzbiet biegnie przez miejsce Portáš aż na Stratenec - trzy krzyże z wieżą widokową na grzbiecie kawałek za granicą czesko-słowacką.
czerwony (E3)
Znakowana droga trzyma się granicznego grzbietu i mija odejście w dół do źródła Kysucy.
Brązowa rzeźba z 1975 roku przypomina partyzanckie przejście granicy z 1944 roku, przy przełęczy Makovský průsmyk.
Ten sam szlak grzbietowy biegnie przez Trójstyk aż do przełęczy Bumbálka - przejście graniczne z parkingiem i przystankiem Bílá, Bumbálka, státní hranice.
czerwony
Przez przełęcz Čierna voda dochodzi się do chałup zrębowych, drewnianej dzwonnicy i Dolmenu života a smrti.
Trasa biegnie pod Čerenką aż do restauracji Melocík przy głównej drodze między Bytčą a Makovem - zimą jeździ po niej też magistrala biegowa.
Od wojskowych koszar, które wyrosły tu w 1833 roku z powodu epidemii cholery na Węgrzech - żołnierze mieli zapobiec przeniesieniu zarazy na Morawy. Budynki dawno zniknęły, nazwa została.
Na Słowacji, w części Kopanice gminy Makov. Granica czesko-słowacka biegnie ledwie parę kroków od osady.
Od kompromisowej ugody z 31 sierpnia 1734 roku, którą cesarz najpierw wstępnie zatwierdził w 1735 roku, a ostatecznie potwierdził w 1738 roku. Z jedyną wojenną przerwą (1939–1945) obowiązuje do dziś.
Na najwyższy szczyt Jaworników (1 071,5 m n.p.m.) prowadzi z osady około trzykilometrowa znakowana droga.
Otázka 1 z 4
Rysík→Za kilka quizów dostanę okulary i poczuję się uczony.
Stopień: Domator. W paszporcie nie ma jeszcze żadnej pieczątki. Wystarczy odwiedzić dowolne miejsce, żeby zostać Pielgrzymem.
Beskidy i Wołoszczyznę Morawską można poznać z Rysíkiem albo bez niego. Rysík bardzo chce przy tym być. Czy zabrać go ze sobą i wykonywać z nim wyzwania, pozostaje wyborem każdego.