Dlaczego tu przyjść
Rozwój granic w jednym miejscu
Mało gdzie da się zobaczyć stary krajowy znak graniczny i współczesny słup graniczny obok siebie. Nowszą granicę od starszej dzieli kilkadziesiąt centymetrów - i ponad sto lat.
Historyczny kamień graniczny • szczyt Trojačka • 939 m n.p.m.
Trójstyk
Granicę przepisano tu od 1906 roku dwa razy - kamień stoi do dziś. A dzisiejszy słup graniczny wyrósł mu na wyciągnięcie ręki.
Przeszłość i teraźniejszość granicy na wyciągnięcie ręki
Na zalesionym szczycie kawałek nad Bumbálką stoją tuż obok siebie dwa znaki graniczne. Piaskowcowy kamień graniczny z 1906 roku nosi nazwy Uhry, Morava i Karlovice - a kilkadziesiąt centymetrów od niego stoi biały słup dzisiejszej granicy czesko-słowackiej.
Czego nie pominąć
Obejść kamień dookoła
Każdy z trzech boków nosi inną nazwę: Uhry na wschód (w stronę Makova), Morava na północ (Ostravice), Karlovice na południe (w stronę Velké Karlovice).
Kiedy przyjechać
Cały rok czerwonym szlakiem
Z Bumbálki to jakiś kilometr czerwonym szlakiem grzbietowym. Latem idzie się leśnym cieniem, zimą prowadzi obok magistrala biegowa.
Trzy boki kamienia
Jeden kamień, trzy nazwy
Kamień graniczny ma trójkątny przekrój. Trzy jego boki to mapa: stoi w miejscu, gdzie stykają się trzy katastry, a każdy bok wskazuje nazwą w stronę „swojego“ terytorium. Nazwy są jednak z 1906 roku - warto obejść kamień i przeczytać, kto był tu wtedy sąsiadem.
Bok wschodni
UHRY
Bok zwrócony w stronę katastru Makova. Kysuce należały do Królestwa Węgier - granica na grzbiecie nie była tu więc tylko miedzą gmin, ale granicą krajów korony węgierskiej i Moraw. Dziś w tę stronę leży Słowacja.
- Co oznaczała nazwa
- Królestwo Węgier - dziś strona słowacka
Bok północny
MORAVA · Ostravice
Bok czołowy w stronę ówczesnego katastru Ostravice. Pod nazwą kraju wykuto H. H. - Herrschaft Hochwald, arcybiskupie dobra hukvaldskie, do których należały tutejsze lasy. Uzupełnia go data 1906 i numer ewidencyjny.
- Co oznaczała nazwa
- Morawy - kataster Ostravice w dobrach hukvaldskich
Bok południowy
KARLOVICE
Bok południowy celuje w kataster Velké Karlovice. Wołoska wieś w górnym dorzeczu Beczwy sięga swoimi paseky - osadami na dawnych wyrębach - aż na grzbiet, a jej kataster do dziś styka się tu z katastrami Ostravice i Makova.
- Co oznaczała nazwa
- Kataster Velké Karlovice - Wołoszczyzna Morawska
Historia granicy na Trójstyku
Granica była tu wcześniej niż kamień i przetrwała wszystkie państwa, które ją definiowały. Kamień z 1906 roku jest jej najczytelniejszym świadkiem.
Granica starsza niż kamień
Linia po grzbiecie, którą narysowała woda
Granica krajowa między Morawami a Węgrami nie biegła tu przypadkiem. Szła głównym grzbietem - a wraz z nim głównym europejskim działem wodnym. Deszcz, który spadnie na północną stronę szczytu, odpływa Ostravicą i Odrą do Bałtyku; wodę z pozostałych stron niosą Kysuca i Beczwa ku Dunajowi i do Morza Czarnego. Granicę krajów od dawna rysował więc sam teren.
Na grzbiecie nie stykały się przy tym państwa, jakie znamy dziś, ale dobra i katastry: lasy Ostravice w dobrach hukvaldskich od północy, paseky wsi Velké Karlovice od południa i węgierski Makov od wschodu. Właśnie ten styk trzech terytoriów znaczy kamień na szczycie - dlatego ma trzy boki.
Trójka pojawia się w tym miejscu także gdzie indziej w języku: według jednego z wyjaśnień szczyt nazywa się Trojačka dlatego, że spotykają się tu trzy pasma górskie - góry Vsetínské vrchy, Beskid Śląsko-Morawski i Jaworniki.
Rok 1906
Kamieniarz z Horní Bečvy
Na początku XX wieku dobra hukvaldskie kazały na nowo wymierzyć swoje granice i osadzić przy nich kamienne znaki. Na Trojačkę trafił wtedy trójkątny kamień graniczny z piaskowca: w przekroju mierzy tylko 25 × 24 × 26 centymetrów, nad teren wystaje jakieś 80 centymetrów - a mimo to przetrwał dłużej niż państwa, których granicę znaczył.
Pismo na kamieniu ma najpewniej konkretnego autora. Badacz Karel Jan Malina porównał kształty liter z podpisem wykutym w skale na górze Čertův mlýn - „Bolf Josef, kameník, H. B. 1903“ - i doszedł do wniosku, że w obróbce i osadzaniu tutejszych kamieni granicznych w latach 1903–1906 brał prawdopodobnie udział Josef Bolf z Horní Bečvy (1868–1909), wyuczony w kamieniołomie mistrza Leidego.
- osadzenie kamienia
- 1906
- trójkątny przekrój
- 25 × 24 × 26 cm
- wysokość nad terenem
- 80 cm
Granica się zmienia
Państwa się przepisały, kamień stoi
Kamień stał na miejscu dopiero dwanaście lat, kiedy z jego boków zniknęło pierwsze państwo. W 1918 roku monarchia się rozpadła i Królestwo Węgier przestało istnieć. Granica jednak przez to nie znikła: z miedzy dwóch krajów monarchii zrobiła się granica morawsko-słowacka wewnątrz wspólnego państwa.
Po raz drugi granicę przepisano 1 stycznia 1993 roku, kiedy Czechosłowacja się podzieliła. Z granicy wewnętrznej z dnia na dzień zrobiła się granica dwóch samodzielnych państw - i dlatego obok starego kamienia stoi biały słup graniczny: S po stronie słowackiej, C po czeskiej. Oba znaki dzieli kilkadziesiąt centymetrów i prawie dziewięćdziesiąt lat.
Trójka obowiązuje do dziś. Przy szczycie stykają się Makov, Velké Karlovice i Bílá - a z nimi kraj żyliński, zliński i morawsko-śląski. Trójstyk został, tylko trzy razy zmieniły mu się nazwy.
Kalendarium
Jedna linia, pięć epok
przez stulecia
Granica po grzbiecie
Granica krajowa Moraw i Węgier biegnie głównym grzbietem - a wraz z nim głównym europejskim działem wodnym między Morzem Bałtyckim a Czarnym.
1903–1906
Nowy pomiar
Dobra hukvaldskie każą na nowo osadzić granice swoich lasów kamiennymi znakami. W ich obróbce, sądząc po zgodności pisma, bierze prawdopodobnie udział kamieniarz Josef Bolf z Horní Bečvy.
1906
Kamień na Trojačce
Dobra osadzają na szczycie trójkątny kamień graniczny z nazwami Uhry, Morava (Ostravice, H. H.) i Karlovice.
1918
Koniec Królestwa Węgier
Królestwo Węgier znika i powstaje Czechosłowacja. Ta sama linia jest odtąd granicą morawsko-słowacką wewnątrz wspólnego państwa.
1993
Znowu granica państwowa
Wraz z podziałem Czechosłowacji grzbietem biegnie granica Republiki Słowackiej i Republiki Czeskiej. Obok starego kamienia przybywa biały słup graniczny z S i C.
dziś
Trójstyk trzech krajów
Przy szczycie stykają się katastry Makova, Velké Karlovice i Bílej - a z nimi kraj żyliński, zliński i morawsko-śląski. Wokół kamienia biegnie czerwony szlak grzbietowy.
Wizyta
Zaplanować drogę na Trojačkę
Gdzie to dokładnie jest
Szczyt Trojački, kilometr od Bumbálki
Szczyt Trojačka (939 m n.p.m.) leży wprost na granicy czesko-słowackiej, między przełęczą Bumbálka a osadą Trojačka w gminie Makov. Oba znaki graniczne stoją na polance na szczycie, przez którą przechodzi czerwono znakowany szlak grzbietowy.
Otevřít v mapách
Paszport beskidzki
Czy to wizyta na żywo?
Cyfrowa wizyta w tym miejscu jest już zapisana w paszporcie beskidzkim. Pieczątkę fizycznej wizyty można odebrać na miejscu przyciskiem poniżej.
Przeglądarka po kliknięciu jednorazowo zapyta o położenie; weryfikacja odbywa się offline na urządzeniu i nigdzie nie jest wysyłana.
Mapa okolicy
Jak tu dotrzeć
Najwygodniej z przełęczy Bumbálka czerwonym szlakiem grzbietowym, częścią europejskiej trasy E3 - trasę i przystanki opisano niżej. Znakowana droga na szczyt prowadzi też z doliny, od osady Trojačka w gminie Makov.
- 1
Trójstyk na szczycie Trojačkicel · ~1 km · jesteś tutaj
Po jakimś kilometrze łagodnego podejścia wzdłuż białych słupów granicznych dochodzi się na spłaszczony wierzchołek. Stoją tu obok siebie kamień graniczny z 1906 roku i słup dzisiejszej granicy państwowej - warto obejść kamień, każdy bok nosi inną nazwę.
- ↓
Dalej: tym samym czerwonym szlakiem na południedłuższy wariant
Kamień nie jest końcem drogi, tylko punktem na niej. Ten sam czerwony szlak biegnie z Trojački wzdłuż granicy ku przełęczy Makovský průsmyk i dalej na Kasárne i Stratenec - cały szlak grzbietowy Jaworników mierzy jakieś 15 km i można z niego wybrać dowolny odcinek. Na zachód, przy przełęczy Třeštík, nawiązuje szlak grzbietowy gór Vsetínské vrchy przez Benešky ku Soláni.
Idąc z Bumbálki, idzie się wprost po granicy - do celu niezawodnie doprowadzą białe słupy graniczne wzdłuż ścieżki. Autobusy na Bumbálkę zmieniają się zależnie od dnia i sezonu; czeskie można sprawdzić w IDOS, słowackie w CP.sk.
Co warto wiedzieć przed drogą
Ile to zajmie
Z Bumbálki kwadrans do dwudziestu minut marszu lekko pod górę. Nawet z oglądaniem kamienia i obejściem szczytu to niewymagający spacer do godziny.
Zabytek historyczny
Kamień stoi tu ponad sto dwadzieścia lat. Nie należy nim ruszać, nic w nim ryć ani sprawdzać, czy trzyma - niech wytrwa tu dla kolejnych pokoleń.
Chroniony krajobraz
Grzbiet rozdziela CHKO Beskydy po stronie czeskiej i CHKO Kysuce po słowackiej. Trzeba trzymać się znakowanych tras i przesieki granicznej.
Grzbiet górski
Jest się w górach niemal na tysiącu metrów: przyda się solidne obuwie, pogoda szybko się zmienia. Zimą ścieżka bywa pod śniegiem i lodem - wokół Bumbálki jeździ się wtedy na biegówkach po ratrakowanej magistrali.
Najbliższe zaplecze
Bufet i toalety są na dole na Bumbálce i w Makovie.
Na závěr
Doplňující info a test znalostí
Rychlá rekapitulace
Czym jest Trójstyk na Trojačce?
Para znaków granicznych na szczycie Trojački (939 m n.p.m.): piaskowcowy kamień graniczny z 1906 roku z nazwami Uhry, Morava i Karlovice - a kilkadziesiąt centymetrów od niego biały słup dzisiejszej granicy państwowej czesko-słowackiej.
Dlaczego górę nazywa się Trojačka?
Według jednego z wyjaśnień dlatego, że spotykają się tu trzy pasma górskie - góry Vsetínské vrchy, Beskid Śląsko-Morawski i Jaworniki. Dziś szczyt jest w dodatku trójstykiem trzech krajów: żylińskiego, zlińskiego i morawsko-śląskiego.
Co znaczą napisy na kamieniu?
Każdy z trzech boków celował w inny kataster: UHRY w stronę Makova, MORAVA z Ostravicą i datą 1906 na północ (H. H. = Herrschaft Hochwald, dobra hukvaldskie), KARLOVICE na południe, w stronę Velké Karlovice.
Jak dotrzeć na Trójstyk?
Najwygodniej z przełęczy Bumbálka przy drodze Makov – Horní Bečva czerwonym szlakiem grzbietowym (E3) - jakiś kilometr łagodnego podejścia. Droga prowadzi też od osady Trojačka w gminie Makov albo dłuższym szlakiem grzbietowym od osady Kasárne.
Kto wykuł kamień na Trojačce?
Według badacza Karla Jana Maliny w obróbce i osadzaniu tutejszych kamieni granicznych w latach 1903–1906 brał prawdopodobnie udział kamieniarz Josef Bolf z Horní Bečvy - jego podpis jest wykuty także przy źródle na górze Čertův mlýn.
Závěrečný kvíz
Otázka 1 z 5
Jakie trzy nazwy są wykute na bokach kamienia?
Rysík→Kawałek wyżej jest quiz, spróbujemy?
Za kilka quizów dostanę okulary i poczuję się uczony.
Stopień: Domator. W paszporcie nie ma jeszcze żadnej pieczątki. Wystarczy odwiedzić dowolne miejsce, żeby zostać Pielgrzymem.
Beskidy i Wołoszczyznę Morawską można poznać z Rysíkiem albo bez niego. Rysík bardzo chce przy tym być. Czy zabrać go ze sobą i wykonywać z nim wyzwania, pozostaje wyborem każdego.