Dlaczego tu przyjść
Secesyjny klejnot, w którym wciąż się gotuje
Libušín to działająca jadalnia. Salę ze scenami Alša i rzeźbionymi meblami ogląda się przy posiłku.
Jadalnia • Pustevny • narodowy zabytek kultury
Libušín
Ogień pochłonął najcenniejszą jadalnię w Beskidach. Cieśle odtworzyli ją deska po desce.
Arcydzieło, które trzeba było zbudować dwa razy
Libušín to jadalnia - i arcydzieło, którym młody Dušan Samo Jurkovič zapisał się w dziejach architektury. Zaprojektował ją dla stowarzyszenia Pohorská jednota Radhošť w stylu secesji ludowej; salę wymalował Karel Štapfer według projektów Mikoláša Alša.
W marcu 2014 roku Libušín w dużej części spłonął. Ręczna odbudowa do postaci z 1925 roku trwała 6 lat. Ponownie otworzył się 30 lipca 2020 roku.
Czego nie pominąć
Malowana sala i szczyt nad wejściem
W środku malowidła ścienne i napisy według projektów Mikoláša Alša, na zewnątrz żółto malowany szczyt z napisem stowarzyszenia Pohorská jednota Radhošť. Obok stoi drugie schronisko Jurkoviča - Maměnka.
Kiedy się wybrać
Cały rok, do sali najlepiej poza szczytem
Przełęcz bywa w weekendy pełna. Wnętrze jest salą czynnej jadalni - lepiej przyjść przed południem albo poza główną porą posiłków.
Malowidła
Mikoláš Aleš zaprojektował, Karel Štapfer malował
Sceny do sali narysował Mikoláš Aleš, na ściany przeniósł je malarz akademicki Karel Štapfer. Po pożarze malowidła odtworzono według tych samych projektów.
Dekoracja ścian
Postacie, podania i napisy
Nad boazerią przeplatają się postacie górali i sceny z podań z malowanymi napisami - choćby „Jak se do lesa volá, tak se z lesa ozývá“.
Na co zwrócić uwagę
Meble i żyrandole
Stoły, krzesła z rzeźbionymi oparciami i żyrandole z czerwonymi kwiatami należą do projektu - Jurkovič traktował budowlę i wyposażenie jako jedną całość.
Historia Libušína
Trzy budowle w jednej
Najpierw wchłonął starsze schronisko, potem stał się ikoną secesji ludowej - a na koniec spłonął. To, co widać dziś, jest ręczną kopią.
Pústevňa 1891
Najpierw stała tu samodzielna Pústevňa
Stowarzyszenie Pohorská jednota Radhošť z Frenštátu - najstarsze czeskie towarzystwo turystyczne - kupiło w 1886 roku grunt w pobliżu rozpadłej pustelni, od której całe miejsce nazywano Pustevny. Pięć lat później postawiło tu pierwsze schronisko turystyczne i nazwało je po niej Pústevňa. Parterowy drewniany budynek miał 16 łóżek, szynk i wspólną noclegownię.
Pústevňa stała osobno. Dziś jest częścią Libušína - budowla ją wchłonęła. Turystów przybywało szybciej niż łóżek, więc stowarzyszenie postanowiło budować dalej.
1897–1899
Jurkovič, Štapfer i Aleš
Stowarzyszenie zwróciło się do biura budowlanego Michala Urbánka z Vsetína. Jego ówczesny pracownik, młody architekt Dušan Samo Jurkovič, zaprojektował dwa nowe schroniska - jadalnię Libušín i hotel Maměnkę. Wyszedł od zrębowej architektury Wołoszczyzny Morawskiej i uzupełnił ją o własne detale i secesyjną kolorystykę.
Obie budowle otwarły się 6 sierpnia 1899 roku. Malowidła Libušína wykonał malarz akademicki Karel Štapfer według projektów Mikoláša Alša - do sali trafiły więc sceny z podań wołoskich i słowiańskich.
Dobudówka Parmy 1924
Po prawej przybyła ostatnia dobudówka
Ostatnia dobudówka powstała w 1924 roku. Wykonał ją budowniczy Aleš Parma - dlatego do dziś nazywa się ją dobudówką Parmy. W górnej części powstało mieszkanie, rok później doszła w tylnym trakcie kuchnia.
Dobudówka trzyma ten sam zrębowy styl co jadalnia Jurkoviča, choć jest o ćwierć wieku młodsza. Parma figuruje w źródłach jako budowniczy dobudówki, którą postawił w utrwalonym duchu całego zespołu. Dzisiejsza postać odpowiada właśnie 1925 rokowi, kiedy Libušín był po raz pierwszy gotowy jako całość.
Noc na 3 marca 2014
Zostały zgliszcza
W nocy z 2 na 3 marca 2014 roku Libušín w dużej części spłonął. Płomienie zniszczyły głównie prawą część budowli - tę, w której była artystycznie najcenniejsza malowana jadalnia.
Zostały zgliszcza. To właśnie one stały się potem głównym źródłem odbudowy: konserwatorzy badali je na bieżąco, a znaleziska uzupełniali z dawnych fotografii. Nie chodziło o to, czy Libušín postawić na nowo, ale w jakiej postaci. Na odbudowę za 117,5 miliona koron złożyły się w zbiórce publicznej tysiące darczyńców - w 2017 roku była to najskuteczniejsza zbiórka w kraju.
- nocny pożar
- 3. 3. 2014
- trwała odbudowa
- prawie 6 lat
- stan, do którego wrócił
- 1925
- koszt odbudowy
- 117,5 mln koron
2020
Kopia, którą ciosano ręcznie
Libušín odbudowano jako rekonstrukcję naukową - wierną rzemieślniczą kopię. Cieśle pracowali tradycyjnymi technikami i litym drewnem jodłowym - tym samym gatunkiem, jaki miała pierwotna budowla. Wnętrze jadalni jest kopią dzieła Jurkoviča z 1899 roku, a dekorację malarską odtworzono według pierwotnych projektów Alša.
Budowla wróciła do postaci z 1925 roku, kiedy zespół stopniowo dobudowywanych budynków był gotowy jako całość. Ukryła się w niej też technika, której dziś wymagają przepisy. System gaśniczy działa na gaz, żeby woda nie zniszczyła wnętrza. 30 lipca 2020 roku Libušín znowu otworzył się dla zwiedzających.
Kalendarium
Libušín rok po roku
Od pierwszego schroniska turystycznego przez jadalnię Jurkoviča i pożar aż po ponowne otwarcie.
1886
Grunt pod Radhoštěm
Pohorská jednota Radhošť kupuje od fojtki Apoleny Malinovej grunt „Krabičanek“ w pobliżu rozpadłej pustelni.
1891
Schronisko Pústevňa
Powstaje pierwsze schronisko turystyczne na Pustevnach - 16 łóżek, szynk, wspólna noclegownia. Dziś jest częścią Libušína.
1897–1899
Budowa Libušína
Według projektu Dušana Sama Jurkoviča (biuro budowlane Michala Urbánka) wyrastają jadalnia Libušín i hotel Maměnka.
6. 8. 1899
Uroczyste otwarcie
Oba schroniska otwierają się dla publiczności. Wnętrze Libušína wymalował Karel Štapfer według projektów Mikoláša Alša.
1924–1925
Dobudówka i kuchnia
Zespół dostaje dobudówkę, a w tylnym trakcie kuchnię - budynki scalają się w postać, do której wrócą sto lat później.
1995
Narodowy zabytek kultury
Zespół Pusteven zostaje uznany za narodowy zabytek kultury; opiekę nad Libušínem i Maměnką przejmuje rožnovský skansen Valašské muzeum v přírodě.
3. 3. 2014
Pożar
Nocny pożar niszczy dużą część budowli razem z artystycznie najcenniejszą malowaną jadalnią.
2020
Ponowne otwarcie
Po prawie sześciu latach rekonstrukcji naukowej Libušín wraca 30 lipca do zwiedzających - w postaci z 1925 roku.
Wizyta
Jak odwiedzić Libušín
Gdzie to dokładnie jest
Na przełęczy Pustevny, obok Maměnki
Libušín stoi przy głównej drodze przez przełęcz, kawałek powyżej Brány Pusteven i tuż obok drugiego schroniska Jurkoviča - Maměnki.
Otevřít v mapách
Paszport beskidzki
Czy to wizyta na żywo?
Cyfrowa wizyta w tym miejscu jest już zapisana w paszporcie beskidzkim. Pieczątkę fizycznej wizyty można odebrać na miejscu przyciskiem poniżej.
Przeglądarka po kliknięciu jednorazowo zapyta o położenie; weryfikacja odbywa się offline na urządzeniu i nigdzie nie jest wysyłana.
Szlak grzbietowy z Pusteven
Jak tu dotrzeć
Najprostszym punktem wyjścia do Libušína są Pustevny. Dojazd na Pustevny opisuje strona Pusteven.
- 1
Pustevnypunkt wyjścia
Na Pustevny można dostać się samochodem, autobusem, rowerem i koleją krzesełkową. Każdy z tych sposobów kończy się wprost na przełęczy, na której Libušín stoi.
Libušíncel · ~5 min przez przełęcz · tu jesteś
Libušín poznaje się po żółto malowanym szczycie z napisem stowarzyszenia Pohorská jednota Radhošť - wejście jest u góry, po kamiennych schodach.
- ↓
Dalej: Maměnka i grzbietkilka kroków · grzbietem dalej
Tuż obok stoi Maměnka, drugie schronisko Jurkoviča. Szlak grzbietowy z przełęczy prowadzi w kilku kierunkach - przegląd wycieczek ma strona Pusteven.
Od południowego końca przełęczy (od kolei z Ráztoki) do Libušína jest podobnie blisko - tylko z przeciwnej strony.
Co warto wiedzieć przed drogą
Wnętrze to czynna jadalnia
Libušín to działająca jadalnia - salę ogląda się jako gość przy posiłku. Najspokojniej jest przed południem w dzień powszedni, poza główną porą posiłków.
Pogoda na przełęczy
Pustevny leżą na 1018 m n.p.m. - bywa tu chłodniej i bardziej wietrznie niż w dolinie. Dodatkowa warstwa przydaje się i latem.
Na závěr
Doplňující info a test znalostí
Rychlá rekapitulace
Czy do Libušína można po prostu zajrzeć?
Tak - to działająca jadalnia, do środka wchodzi się jako gość przy posiłku. Swobodne chodzenie z aparatem między zajętymi stołami jest jednak ograniczone.
Czy Libušín jest budowlą pierwotną, czy kopią?
Wierną rzemieślniczą kopią. Po pożarze w marcu 2014 roku rekonstrukcja naukowa - tymi samymi technikami i tym samym gatunkiem drewna co pod koniec XIX wieku - przywróciła go do postaci z 1925 roku.
Jaka jest różnica między Libušínem a Maměnką?
Obie budowle zaprojektował Dušan Samo Jurkovič i otwarły się w 1899 roku. Libušín to jadalnia, Maměnka to hotel. Libušín w dużej części spłonął w 2014 roku i jest wierną kopią, Maměnka jest pierwotną budowlą z końca XIX wieku.
Kto opiekuje się Libušínem?
Obiekt należy do rožnovskiego skansenu Valašské muzeum v přírodě, dziś oddziału muzeum Národní muzeum v přírodě. Jadalnię prowadzi prywatny najemca.
Kiedy najlepiej przyjść?
Przełęcz bywa w weekendy pełna. Wnętrze jest salą czynnej jadalni - lepiej przyjść przed południem albo poza główną porą posiłków.
Závěrečný kvíz
Otázka 1 z 6
Kto zaprojektował Libušín?
Rysík→Kawałek wyżej jest quiz, spróbujemy?
Za kilka quizów dostanę okulary i poczuję się uczony.
Stopień: Domator. W paszporcie nie ma jeszcze żadnej pieczątki. Wystarczy odwiedzić dowolne miejsce, żeby zostać Pielgrzymem.
Beskidy i Wołoszczyznę Morawską można poznać z Rysíkiem albo bez niego. Rysík bardzo chce przy tym być. Czy zabrać go ze sobą i wykonywać z nim wyzwania, pozostaje wyborem każdego.
Dalej
Dokąd dalej od Libušína
Libušín to jeden przystanek na grzbiecie między przełęczą a szczytem Radhošť.
Sąsiednie schronisko
Maměnka
Drugie schronisko Jurkoviča tuż obok - dom na nocleg z własną historią XX wieku.
Přejít na stránku →
Grzbietem do Radegasta
Posąg Radegasta
Grzbietowa droga od schronisk prowadzi do posągu pogańskiego boga Radegasta.
Přejít na stránku →
Cel szlaku grzbietowego
Radhošť z kaplicą św. Cyryla i Metodego
Droga ciągnie się aż na Radhošť do kaplicy św. Cyryla i Metodego, najwyżej położonej budowli sakralnej w Czechach.
Přejít na stránku →Cały ośrodek Pustevny
Pustevny
Pustelnicy, kolej krzesełkowa i inne wycieczki z przełęczy - opisuje je strona całego ośrodka.
Přejít na stránku →